De activiteiten van BioShape Tanzania Ltd. Deel 2
Economisch kolonialisme op de Biofuel Battleground, ECO-terrorisme, de groene goldrush of toch gewoon neokolonialisme?
Eco-terrorisme is een verschijnsel waarbij milieuvriendelijke en duurzame woorden worden gebruikt om de wet te kunnen overtreden.
Duurzame energie is energie die consequent lange tijd niet ten koste van de natuur of van de voedselproductie gaat.
Leg dat maar eens uit aan de bevolking in het district Kilwa waar BioShape actief was.
Volgens een artikel in de krant Daily News Tanzania van 15 december 2009 behoort BioShape Tanzania Ltd., een volle dochter van BioShape Holding B.V. dat op 14 juni 2010 failliet is verklaard, tot een groepje van bedrijven die zich in Tanzania schuldig maken aan het zoveel mogelijk land bij elkaar graaien onder het voorwendsel er biobrandstof projecten te starten. De bevolking die overeenkomsten in koloniale stijl afsluit, is het slachtoffer van deze praktijken en is veroordeeld tot slavernij en volledige afhankelijkheid van een biobrandstof bedrijf. Tanzania exporteert fruit, maar moet vruchtensap importeren. Tanzania exporteert olijven, maar moet olijfolie importeren, simpelweg omdat de kolonialisten in het verleden de bevolking niet hebben geleerd hoe ze voedsel moesten verwerken. Er is nog niets veranderd, de kolonialisten hebben nog niets geleerd.
De jatropha zaden worden door BioShape geëxporteerd terwijl het land dure olie moet importeren en tropische bossen worden gekapt.
Enkele invloedrijke parlementsleden hebben al gewaarschuwd tegen de invasie van biobrandstof bedrijven als BioShape, waarvan het eerste belang is om niet de grond te cultiveren maar om de opbrengsten naar rijke economiën in het westen te exporteren.
Een interessant artikel over biofuels en neo kolonialisme in Tanzania staat op de Afrikaanse website Pambazuka News.
BioShape Tanzania Ltd. staat onder leiding van de heren Cor Vaes, Wilbert Hermans en Stefan Paes.
Cor Vaes?
Maar die naam kwamen we toch al eerder tegen?
Jazeker, want Cor Vaes en zijn compagnon werden jaren geleden in verband gebracht met een internationaal hormoonschandaal.
Conflict
Ook kwam Cor Vaes via zijn Beheersmaatschappij Vaes B.V. in conflict met de Minister van Economische Zaken.
In de jaren 1997, 1998, 1999 en 2000 heeft Beheersmaatschappij Vaes B.V. bij het Ministerie van Economische Zaken achtereenvolgens voor onderzoeken een zogenoemde S&O verklaring aangevraagd en gekregen. Met een S&O verklaring komt het bedrijf in aanmerking voor verminderde afdracht van loonbelasting en premies voor de volksverzekeringen. Eén van de voorwaarden is dat eigen medewerkers van de aanvrager speur- en ontwikkelingswerk doen.
De uitvoeringsinstantie, Senter, heeft echter in november 2001 bij Beheersmaatschapij Vaes B.V. op verzoek van de belastingdienst een diepgaand boeken- en administratief onderzoek gedaan. De belastingdienst was kennelijk van oordeel dat Beheersmaatschappij Vaes B.V. geen S&O-werkzaamheden in eigen beheer had verricht. Tijdens dit bedrijfsbezoek zijn de projectmappen betreffende de aanvraagde en toegekende projecten ingezien. Uit geen enkel stuk uit de projectadministratie kon de toezichthouder afleiden dat Beheersmaatschappij Vaes B.V. zelf de S&O-activiteiten had uitgevoerd die in verband zouden staan met de aangevraagde en goedgekeurde S&O-projecten. De tijdens het bedrijfsbezoek ter inzage staande projectadministratie bevatte, zonder uitzondering, alléén informatie van derden over activiteiten die door derden zijn uitgevoerd. In feite was er ten onrechte een beroep gedaan op de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en heeft Vaes ten onrechte geprofiteerd van een vermindering van het betalen van loonbelasting en premies volksverzekeringen.
Senter heeft na de controle direct de S&O verklaringen ingetrokken, waarna Beheersmaatschappij Vaes B.V. in beroep is gegaan bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Na veel heen en weer geschrijf tussen Vaes en Senter, Vaes werd zelfs in de gelegenheid gesteld voor de rechter een mondelinge toelichting te geven waar hij geen gebruik van maakte, mondde de zaak tenslotte uit in een Rechtszaak op 28 april 2004 waarin een viertal beroepen van Beheersmaatschappij Vaes B.V. door de bestuursrechter werden afgewezen.
De uitspraak staat hier.
Of de Minister van Economische Zaken en/of de Belastingdienst een boete aan Beheersmaatschappij Vaes B.V. heeft opgelegd is niet bekend.
Het verweer van Cor Vaes is erg zwak. Feit is dat de voorwaarden voor het verkrijgen van een S&O inhouden dat de aanvrager zelf het speurwerk en onderzoek doet. Feit is ook dat er bij het boekenonderzoek door de toezichthouder van het ministerie van Economische Zaken naar voren kwam dat het onderzoek door derden was gedaan, waarna vervolgens de vier S&O verklaringen door het ministerie van Economische Zaken werden ingetrokken. Als je vervolgens tot vier keer toe, naar blijkt ten onrechte, een S&O verklaring aanvraagt, in feite dus ten onrechte een beroep doet op de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en uiteindelijk voor de Rechtbank moet verschijnen waar een advocaat namens het ministerie van Economische Zaken staat, dan spreek je van een conflict met het ministerie van Economische Zaken. En dat is precies wat deze website hierboven bij aanvang schreef: Cor Vaes had een conflict met het ministerie van Economische Zaken, niets meer en niets minder.
Overigens vindt de redactie van Fibronot.nl de laatste zin in het verweer van Vaes wel interessant om even te vermelden:
“Dit heeft ons geleerd dat we ons beter op eigen kracht met ontwikkelen bezig kunnen houden zonder
subsidie en bemoeienis van een overheid”.
Kennelijk heeft het bedrijf niets geleerd, gezien de reeks van subsidieaanvragen voor het werk in Tanzania.
Beheersmaatschappij Vaes B.V. is ook aandeelhouder van de BioShape Holding B.V..
Naast BioShape Tanzania dat in de Daily News Tanzania genoemd wordt, zijn de andere bedrijven, het Duitse bedrijf Prokon PV, het Engelse bedrijf Sun Biofuels Ltd., het Zweedse SEKAB en BioMassive AB, eveneens uit Zweden.
BioShape Tanzania Ltd., SEKAB AB, Sun Biofuels Plc. en BioMassive AB maken het helemaal bont door controversiële contracten met lokale autoriteiten zoals dorpshoofden af te sluiten. BioMassive AB sloot in 2007 een contract voor 66 jaar met een organisatie in Lindi om 55.000 hectare land te kopen, maar het bedrijf heeft de grond nooit betaald. Het complete management vertrok begin 2009 naar het buitenland, zogenaamd om investeerders te zoeken, maar is nooit meer teruggekeerd.
In de buurt van het Lindi District ligt het District Kilwa, waar BioShape Tanzania Ltd er van beschuldigd wordt grond in eigendom te krijgen via schimmige contracten die waterbronnen en bouwland bedreigen.
Een medewerker van een milieukundig adviesbureau in Dar es Salaam, Mark Baker, schreef:
'In Kilwa, the Dutch firm BioShape rejected land that is labelled barren, or idle, in favour of fertile forest, the Namatimbili, the largest coastal forest in East Africa. Why did they do that if jatropha can grow on weak land? And anyway, what exactly is ‘barren’ land if it is being used extensively by pastoralists?'
Het is ondertussen wel duidelijk waarom BioShape Tanzania het tropisch bos verkoos boven de kale steppen: BioShape was naarstig op zoek naar een alternatieve inkomstenbron door tropisch hardhout te kappen, en waar vind je die als je geen jatropha hebt? In de omgeving van het Namatimbili tropisch regenwoud waar voldoende hardhout groeit dat je vervolgens in je eigen meubelfabriek, Artif, laat verwerken tot exclusieve meubelen.
Dat het niet om kleine hoeveelheden gaat blijkt uit een opgave van BioShape dat er minstens 10.000 m³ tropisch hardhout is gekapt om plaats te maken voor de eerste plantages. BioShape klaagde dat het hout zo hard was dat de houtzagerij er moeite mee had om het te zagen. Na wat technische bijstand uit Nederland werden de problemen met de zaag verholpen.
Wat zeiden de techneuten uit Nederland er van?
"We hebben hele harde houtsoorten gezaagd. Zo hard hebben we ze in Nederland nog niet meegemaakt. Een spijker is er niet in te slaan en een hamer komt met dezelfde gang terug. De zaag fluit er heerlijk rustig doorheen."
BioShape vond het ook geen enkel probleem de beschermde Mpingo houtsoort te kappen. Van de beloofde herplant is in de praktijk niets waar te nemen.
Hetzelfde gebeurde bij SEKAB
SEKAB werd op allerlei lokale milieuwebsites in Afrika beschuldigd van het oppompen van enorme hoeveelheden water, de negatieve impact die het kappen van bomen had op de waardevolle lokale ecosystemen en twijfelachtige sociale resultaten.
SEKAB heeft zich ook schuldig gemaakt aan het vervalsen van de EIA die tussen 8 januari 2007 en 2 januari 2008 door de Zweedse consulting firma Orgut is gemaakt voor het Bagamoyo Project in Tanzania.
Orgut heeft in het oorspronkelijke EIA document gewaarschuwd tegen het gevaar van een tekort aan water voor de bewoners van het gebied dat grenst aan het gebied Bagamoyo waar SEKAB z'n plantages had gepland.
Dankzij Noorse onderzoekers werd in maart 2009 bekend dat, voordat SEKAB de EIA bij de National Environmental Management Council (NEMC) indiende, het bedrijf enkele onderwerpen over water heeft vervalst.
De Managing Director van SEKAB in Tanzania, Anders Bergsfors, heeft deze zinsnede van Orgut over het gevaar van een tekort aan water veranderd door te schrijven dat er in zijn plantageproject Bagamoyo een dammenproject was opgenomen waardoor stuwmeren met een opslagcapaciteit van 5 miljoen m³ water zouden ontstaan waar de bevolking van de aanliggende gebieden uit zou kunnen putten. Er werd niet gezegd dat deze hoeveelheid water slechts gedurende een korte periode tijdens de regentijd beschikbaar zou zijn.
Toen het nieuws het Zweedse parlement en het Zweedse publiek bereikte was SEKAB niet meer in staat om voldoende fondsen te werven om z'n plantages operationeel te maken.
In maart 2009 kondigde het bedrijf z'n vertrek uit Tanzania aan.
Maar SEKAB kwam via een omweg terug, althans probeerde dat. In een persbericht van 23 oktober 2009 maakte SEKAB bekend dat alle activiteiten in Tanzania en Mozambique zouden worden overgenomen door het bedrijf EcoDevelopments in Europe AB, ("EcoDevelopment"). EcoDevelopment stond echter onder leiding van drie topmanagers van SEKAB. Dat was voor de overheid in Dar es Salaam onder meer één van de redenen om in november 2009 alle aanvragen van biofuel bedrijven voor een vergunning op de lange baan te schuiven, inclusief die van EcoDevelopment.
Een mogelijk nieuwe investeerder die een doorstart voor BioShape probeert te realiseren zal er een zware kluif aan hebben vanwege deze maatregel van de Tanzaniaanse overheid om alle vergunningen op de lange baan te schuiven, want een nieuw bedrijf zal zonder meer met een nieuwe vergunningsaanvraag te maken krijgen. Overigens is het maar de vraag of een eventuele nieuwe investeerder zomaar de beschikking krijgt over land dat via fraude en corruptie eerder in bezit van BioShape is gekomen. Juridisch gezien zijn deze contracten niet geldig, dus in feite kan BioShape geen eigendoms- of leaserechten claimen.
Zie hier de EIA die SEKAB maakte en die in november 2008 naar de NEMC werd gestuurd.
Een Engelse televisie journaliste van de BBC in Tanzania die ook voor diverse grote Engelse dagbladen schrijft, maakte op 15 februari 2010 op de webste van het magazine The Ecologist in een artikel bekend dat BioShape alle activiteiten in Tanzania heeft gestaakt. Zie hier voor het artikel.
Er staat letterlijk:
Like SEKAB, BioShape said that it has now completely ceased operations in Tanzania, for reasons that are unclear. No-one from the company was prepared to comment on its activities.
Nieuwe aanvragen opgeschort, extra toezicht nodig bij het reguleren van de biobrandstof industrie in Tanzania.
In oktober 2009 meldde de Keniaanse krant The East African dat in Tanzania meer dan 5000 rijstboeren van hun grond verjaagd dreigden te worden door het roven van land door de biofuelindustrie. Geconfronteerd met het toenemende verzet onder de bevolking en mede gezien de 'move' van Ecodevelopment in dezelfde periode besliste de regering van Tanzania in november 2009 om alle investeringen in energiegewasprojecten te bevriezen, voorlopig geen nieuwe vergunningen meer af te geven en voorlopig geen land meer toe te wijzen aan nieuwe buitenlandse investeerders.
Het was misschien beter geweest als de overheid in Dar es Salaam bijtijds had geluisterd naar organisaties als het Wereld Natuur Fonds. Het WWF heeft immers eind 2008 en begin 2009 duidelijke waarschuwingssignalen gegeven over de wijze van het verkrijgen van land door bedrijven als SEKAB en BioShape Tanzania Ltd. en dat dit ten koste zou gaan van land waar voedsel werd verbouwd.
Een onderzoek van de Open Universiteit en de Technische Universiteit Eindhoven
Volgens een onderzoek van enkele wetenschappelijk medewerkers van de Open Universiteit in Heerlen en de Technische Universiteit Eindhoven over de biobrandstof industrie in Tanzania, waarvan de resultaten in december 2009 in Milaan zijn gepresenteerd op een workshop over Industriële Dynamiek in Ontwikkelings Economiën, is na SEKAB, het tweede slachtoffer in de maak: BioShape.
Het in Kilwa gevestigde Nederlandse bedrijf BioShape, dat jatrophaplanten kweekt, doet niet onder voor SEKAB.
De onderzoekers zijn verschillende keren in Tanzania op bezoek geweest. Over BioShape schrijven de onderzoekers dat BioShape van plan is bestaande vegetatie met zeer zware geïmporteerde machines te verwijderen.
Ook met de mededelingen van BioShape dat de teelt van jatropha CO2 neutraal zou zijn wordt de vloer aangeveegd. Dit blijkt namelijk niet het geval te zijn, integendeel. Een onderwerp waar deze website ook al het nodige over heeft geschreven. Als BioShape vertelt dat uit een door bevriende relaties ingesteld onderzoek blijkt dat de teelt van jatropha CO2 neutraal gebeurt en dat de CO2 balans in het voordeel van jatropha valt, dan kan geen andere conclusie getrokken worden dan dat de schrijvers bepaalde zaken, zoals het op massale wijze kappen van tropisch hardhout, niet meegerekend hebben. Het duurt tussen de 40 en 100 jaar voordat de CO2 balans in evenwicht zou zijn. Het wordt allemaal haarfijn uitgelegd in het raport van de OU en de TUE. De auteurs refereren hier naar internationaal erkende wetenschappelijk onderzoekers en publicaties in een vooraanstaand Amerikaans wetenschappelijk magazine.
Het rapport van de OU en de TUE, dat inmiddels in een nieuwe versie is bijgewerkt tot en met juni 2010, beschrijft verder in detail hoe BioShape in Tanzania ten onrechte en zonder de vereiste overheidstoestemming vruchtbaar land in het Kilwa district en Village Land rechtstreeks van de inwoners heeft verkregen. De juiste procedures om Village Land te verkrijgen staan in de Village Land Act 1999 vermeld. BioShape heeft zich niet aan deze procedures gehouden en inmiddels wordt in Tanzania uitgezocht hoe dit juridisch in elkaar zit. Als het land namelijk op illegale wijze in bezit is gekomen kunnen de eigendoms- en leaserechten ter discussie worden gesteld. Dit zou betekenen dat BioShape in feite geen eigenaar is van alle grond die het in bezit heeft gekregen en dat een eventuele doorstarter ook geen eigendoms- en/of leaserechten kan claimen.
Er is ook nog een opmerking te plaatsen over de prijs die BioShape voor de ruim 31.000 ha grond heeft betaald, ongeveer $ 300.000. Dat zou neerkomen op bijna $ 10 per hectare.
Een hoge ambtenaar van het ministerie van Landbouw in Dar es Salaam reageert door te zeggen dat de economische waarde van de grond ongeveer $ 570 per hectare bedraagt. De verkopers van de grond in het district Kilwa zijn op z'n zachtst gezegd door BioShape bij de neus genomen.
Deze website, fibronot.nl, heeft de afgelopen twee jaar geprobeerd duidelijk te maken wat er in Tanzania rondom BioShape gebeurt. Veel van deze bevindingen worden nu in een wetenschappelijk rapport van de OU en de TUE bevestigd. Desondanks blijft de directie van BioShape alles ontkennen en verdraait ze de feiten.
Volgens de directie van BioShape is dit onderzoek van de OU en de TUE helaas niet te vinden.
De redactie van Fibronot.nl is in het bezit van dit rapport.
Dat de directie van BioShape het niet kan vinden wil niet zeggen dat het niet bestaat. De directie van BioShape wil kennelijk alleen de positieve dingen zien, maar zodra enkele wetenschappelijk medewerkers van de OU en de TUE een negatief onderzoek publiceren, suggereert men dat het niet zou bestaan. De directie van BioShape weet niet wat er de laatste twee jaar onder veel Nederlandse en buitenlandse wetenschappers leeft. De stemming omtrent BioShape en jatropha is uiterst negatief is.
Belangstellenden voor dit rapport kunnen het rapport ontvangen. Neem daarvoor contact op via de contact pagina.
Het door BioShape genoemde gedegradeerde Miombo Woodland bestaat volgens WWF medewerkers van het WWF Tanzania Programma helemaal niet. Voor het overgrote deel bestaan deze Miombo Woodlands namelijk uit waardevolle Coastal Forests, zie de foto's hieronder.
(klik om te vergroten)
(klik om te vergroten)
Ongetwijfeld het mooiste tropisch oerwoud in Tanzania is het Namateule/Namatimbili oerwoud dat pas in het jaar 2000 werd ontdekt. De reden van deze late ontdekking was het feit dat dit oerwoud in het meest afgelegen en dun bevolkste gebied in het zuid oosten van Tanzania ligt.
Het hart van het Namateule/Namatimbili oerwoud dat pas in 2000 werd ontdekt
Het hele gedoe rondom de negatieve publiciteit in allerlei rapporten werd kennelijk de grootste investeerder in de BioShape Holding, ENECO Energie, teveel.
In het voorjaar van 2009 heeft ENECO Energie zijn aandeel in BioShape Holding van 35% afgebouwd, waardoor BioShape in acute cash flow problemen kwam, en, volgens het onderzoek van de OU en de TUE zal BioShape gedwongen zijn een nieuwe start te maken en z'n operaties in Tanzania moeten heroriënteren.
Sinds mei/juni 2009 blijft het vervolgens angstvallig stil rondom BioShape Tanzania. De website wordt sinds juni 2009 niet meer bijgewerkt, terwijl in de twee jaar daarvoor vrijwel dagelijks verslag werd gedaan van de vorderingen in Tanzania. Elke container vol met gezaagd hardhout die van Mavuji naar Arusha werd getransporteerd werd genoemd. Ook die informatie is weggevallen.
Maar dat niet alleen, over illegale kap weet BioShape ook het een en ander te vertellen. Bomen die al decennia door inheems wild als bron van voedsel worden gebruikt worden zonder vergunning gekapt, getuige het volgende voorval dat uitvoerig op de website van BioShape Tanzania wordt beschreven:
Ingediend door BioShape op 11 Januari 2008 - 6:00am.
Vandaag kregen we bezoek! ’s Morgens vroeg stonden er plotseling 3 olifanten in het tentenkamp. We hebben een fruitboom in het kamp staan waar de olifanten dol op zijn.
Blijft ons niets anders over dan de boom te kappen. Onze werknemers zijn doodsbang voor olifanten. Een van de bewakers is als een gek op de fiets gesprongen en met zijn geweer op de rug naar het eerst volgende dorp gefietst. Mooie bewaking!
Is het dan helemaal doodstil rondom BioShape? Niet helemaal.
Er werd in Hilversum op 27 januari 2010 nog wel een presentatie gegeven door de directeur van de BioShape Holding B.V. over een onderwerp dat een nogal 'hot' item was op dat moment:
Financiele succes- en faalfactoren van een biobased organisatie.
Wat zijn de financiele kansen en bedreigingen voor een organisatie in de BioBased Economy?
Het ging allang niet meer over de jatrophahype of biodiesel. Het lijkt erop dat deze sector zich er eindelijk van bewust wordt dat de gouden tijden van weleer voorbij zijn.
De redactie van Fibronot wilde van deze bijeenkomst een conferentiemap kopen, benieuwd naar de financiële bedreigingen die de BioShape Holding B.V. ziet, maar werd tijdig geïnformeerd dat sommige sprekers niet wilden dat hun presentatie werd gepubliceerd......
De TU Delft en jatropha
Op 14 juni 2010 zou er op de Faculteit techniek, Bestuur en Management (TBM) van de TU Delft een lezing worden gehouden over jatropha en biobrandstoffen in Tanzania.
De lezing zou gehouden worden door één van de wetenschappelijk medewerkers die het hier boven genoemde rapportvan de Open Universiteit en de TU Eindhoven hebben geschreven.
Het kan toeval zijn, maar precies op de dag dat de BioShape Holding B.V. failliet werd verklaard ging deze lezing plotseling niet door. Eén van de auteurs schreef eind 2009 in het bovenstaande rapport dat na het bedrijf SEKAB in Tanzania, BioShape het volgende slachtoffer zou worden. De auteurs waren uitstekend op de hoogte.
Volgende pagina BioShape Tanzania deel 3