De Energiewende in Duitsland:

Het laatste nieuws over Typhoon:

Vul je emailadres in en ontvang een melding van nieuwe berichten.

Fibronot browser support

Firefox4+  Chrome  Safari  Opera  IE9+

nieuwsartikel2013-102 Schaliegas: Amerikaanse chemische industrie investeert

Schaliegas: Amerikaanse chemische industrie investeert

Zaterdag 6 april 2013

In de Verenigde Staten vindt grootschalige winning van schaliegas plaats. Hierdoor zijn de kosten van ethaan, grondstof voor de chemische industrie nu zó laag dat investeren in nieuwe installaties weer rendabel wordt. Of dat in Europa ook gaat gebeuren is de vraag. De winning van schaliegas stuit nog op de nodige weerstand.

In de Verenigde Staten wordt schaliegas gezien als game changer voor de chemische industrie. Tussen 2005 en 2010 groeide de productie van dit onconventionele gas met 45 procent per jaar, en inmiddels voorziet het in een kwart van  de behoefte aan aardgas. Er zijn zelfs plannen om terminals (die oorspronkelijk zijn gebouwd om geïmporteerd Liquefied Natural Gas (LNG) om te zetten in aardgas) om te bouwen zodat ze aardgas kunnen omzetten in LNG voor de export.

De petrochemische industrie speelt actief in op de groeiende gasproductie, zo blijkt uit een vorig jaar verschenen rapport van de American Chemistry Council. Waar de stijgende gasprijzen tussen 2002 en 2009 de investeringen en de bijbehorende bedrijvigheid vooral richting Midden-Oosten stuurden, leidt de dalende gasprijs ertoe dat bedrijven nu weer investeren in de Verenigde Staten.

Miljardeninvesteringen

ExxonMobil investeert miljarden in de uitbreiding van zijn petrochemische complex in Baytown, Texas. Onderdeel van de uitbreiding is een nieuwe ethaankraker om te kunnen profiteren van groeiende beschikbaarheid van aardgas. Ook Dow Chemical wil de kraakcapaciteit uitbreiden, terwijl Shell Chemicals zijn installaties in Texas en Louisiana momenteel geschikt maakt voor ethaan.

Als het alleen gaat om winbare hoeveelheden lijkt schaliegas ook een game changer voor de Europese chemische industrie. Volgens schattingen van het Internationaal Energie Agentschap zijn de technisch winbare reserves in Europa namelijk voldoende voor 250 jaar. Schattingen voor Nederland variëren van een paar honderd tot 3000 miljard kubieke meter. In het gunstigste geval is er dus sprake van een gasbel met de omvang van die in Slochteren. Maar waar de Groningse gasbel indertijd met gejuich werd ontvangen, stuit de winning van schaliegas in Europa nog op de nodige maatschappelijke weerstand. Alleen in Engeland en in Polen wordt actief geboord, maar dat komt ook omdat de huidige Poolse regering er veel aan gelegen is om de afhankelijkheid van Russisch aardgas drastisch te verminderen.

In Nederland werden de eerste vergunningen voor het doen van proefboringen in 2009 verleend aan het Britse bedrijf Cuadrilla. De boortorens waren echter nog niet gebouwd of de omwonenden en de Rabobank (die in de directe omgeving een datacentrum heeft) stapten naar de rechter. Vervolgens besloot minister Verhagen tot een consultatieronde onder belanghebbenden om de mogelijke risico’s in kaart te brengen, waarna een onderzoeksbureau wordt aangetrokken om alle vragen te beantwoorden. Resultaten worden in juli a.s. verwacht, en tot die tijd worden er geen vergunningen gegeven.

Brandend kraanwater

Een van de belangrijkste bezwaren tegen de winning van schaliegas is dat de gebruikte methode zou leiden tot vervuiling van grondwater. In de Amerikaanse documentaire Gasland worden beelden getoond van kraanwater dat vlam vat als je er een aansteker bij houdt. Volgens de makers van de film komt dat doordat er schaliegas uit de ondergrond in een zelf geslagen drinkwaterput terecht is gekomen.

Geologen hadden al hun twijfels over deze claim, aangezien het onwaarschijnlijk is dat gas een afstand van enkele kilometers door verschillende soorten gesteenten kan afleggen. Recent is bovendien uit een onderzoek van de staat Colorado gebleken dat het gas in het kraanwater alleen al vanwege zijn samenstelling niet uit de diepe ondergrond afkomstig kan zijn. Inmiddels is duidelijk dat het moerasgas was dat door bacteriën in de ondiepe bodem wordt gevormd.

Vervuiling en bevingen

Een ander risico is de vervuiling van bodem en water door de chemicaliën die gebruikt worden bij de winning. Voor een deel gaat het om boorvloeistof, maar daarin onderscheidt de schaliegaswinning zich niet van de winning van conventioneel gas. Voor een ander deel gaat het om water dat na gebruik weer naar boven wordt gehaald. Dat bevat onder meer verdikkingsmiddelen en chemicaliën die aan het water zijn toegevoegd om corrosie en bacteriegroei tegen te gaan.

Het afvalwater bevat ook stoffen die vanuit de ondergrond meekomen. Dat kunnen organische stoffen zijn, zoals benzeen, maar ook radioactieve stoffen zoals radium, radon en uranium. Uit een studie van de US Geological Survey naar het Marcellus-voorkomen (een gebied waar veel schaliegas voorkomt) in Pennsylvania blijkt dat de gehaltes in dezelfde orde van grootte liggen als bij conventionele bronnen van aardgas. Hoewel het afvalwater wordt gereinigd, blijft het niettemin een risico om rekening mee te houden.

Milieudefensie wijst in een brochure ook op de seismische risico’s van de winning van schaliegas. Door water onder hoge druk te injecteren worden scheurtjes in het gesteente gevormd (fracking), wat kan leiden tot kleine aardbevinkjes die onder bepaalde omstandigheden aardtrillingen aan het oppervlak veroorzaken. Zo vond in het Zwitserse Basel in 2006 een lichte aardbeving plaats als gevolg van het injecteren van water onder hoge druk op een diepte van enkele kilometers. In dit geval gebeurde dat overigens niet voor de winning van schaliegas, maar voor de winning van aardwarmte.

Lichte aardbevingen zijn ook bij de winning van conventioneel aardgas niet ongewoon, zoals de inwoners van Groningen en Drenthe inmiddels weten. De vraag is alleen in hoeverre het risico bij schaliegas groter is. De tweede vraag is of er gebieden zijn, zoals in Limburg en Oost-Brabant, waar je misschien beter geen fracking kunt toepassen omdat die van nature al gevoelig zijn voor aardbevingen. De les van de gasbel in Groningen is in ieder geval dat je de mogelijkheid van aardbevingen beter kunt onderkennen dan ontkennen, zoals daar jarenlang gebeurd is.

Broeikas

Het laatste bezwaar tegen schaliegas is dat de winning leidt tot meer broeikasgassen. Dat komt onder meer doordat er meer energie nodig is om het gas te winnen. Bovendien ontsnapt er mogelijk meer gas. Diverse studies laten zien dat de extra uitstoot van broeikasgassen in de orde ligt van 2 à 3 procent. Volgens de Amerikaanse Environmental Protection Agency kan die echter nog met 90 procent worden verminderd door technische maatregelen en netjes werken.

Omgekeerd blijkt overigens dat de uitstoot van CO2 juist afneemt dankzij schaliegas. De lage prijs zorgt er namelijk voor dat steenkool wordt verdrongen als brandstof voor elektriciteitscentrales. Volgens een recent bericht van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) heeft die verschuiving ertoe geleid dat de CO2-uitstoot in de Verenigde Staten met bijna 8 procent gedaald sinds 2006.

Beheersbaar

Terwijl we in Nederland nog tot juli moeten wachten op de uitkomsten, blijkt uit onderzoek elders dat het wel meevalt met de extra risico’s van schaliegas. In het vorig jaar verschenen rapport Golden Rules for a Golden Age of Gas beschrijft de IEA dat er voldoende technische mogelijkheden zijn om de risico’s binnen de perken te houden, mits bedrijven en overheden zich houden aan de ‘golden rules’. Naast technische voorzieningen om de risico’s te minimaliseren, gaat het hierbij ook om zaken als volledige transparantie en het betrekken van de lokale gemeenschap bij de plannen en projecten. Ook de Amerikaanse, Britse en Ierse milieu-instanties zien weinig problemen, mits de regels voor gaswinning goed worden nageleefd.

Nadeel van het toepassen van de ‘Golden Rules’ is volgens de IEA dat de prijs van schaliegas 7 procent hoger komt te liggen dan die van conventioneel gas. Omdat tegelijkertijd de productie toeneemt, zal de gasprijs de komende jaren waarschijnlijk tóch fors gaan dalen. Hierdoor kan schaliegas ook in Europa een game changer worden voor de chemische industrie.

Boren naar schaliegas

Boren naar schaliegas. (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

Onconventioneel gas

De term onconventioneel gas verwijst naar gasvoorraden die traditioneel lastig te winnen zijn. De meest bekende is schaliegas, dat opgesloten zit in versteende kleilagen (leisteen). Een andere variant is steenkoolgas, ook wel mijngas geheten, dat opgesloten zit in steenkool.

De winning van onconventioneel gas begint met het boren van een put die bij het bereiken van de gasvoerende laag horizontaal wordt voortgezet. Vervolgens wordt er onder een druk van 400 tot 500 bar water in geïnjecteerd, waardoor millimetergrote scheuren in het gesteente ontstaan. Dit is het zogeheten fracking. Met het water wordt ook zand als vulmiddel (‘proppant’) aangevoerd om de scheurtjes open te houden.

Om te voorkomen dat het zand neerslaat worden verdikkingsmiddelen toegevoegd die ook in de voedingsmiddelenindustrie worden gebruikt (E412). Daarnaast worden nog enkele keukenkast chemicaliën toegevoegd zoals keukenzout, soda en boorzout, en een bacterie dodend middel zoals glutaaraldehyde, dat ook in ziekenhuizen wordt gebruikt. Ongeveer tweederde van het gebruikte water wordt – met chemicaliën – weer naar boven gehaald en vervolgens gereinigd en hergebruikt.

Voor de winning van schaliegas zijn meer putten nodig dan voor conventionele gaswinning omdat het gas – ondanks fracking – slecht stroomt. Vaak moet om de paar kilometer een gat worden geboord omdat de reikwijdte van de put niet veel langer is dan een kilometer. Voordeel is wel dat je met horizontaal boren vanuit een beperkt gebied van enkele voetbalvelden groot meerdere putten in verschillende richtingen kunt boren.
Zie ook: De allernieuwste boortechniek
Een goede bekleding van de boorput (casing) zorgt ervoor dat het vrijkomende gas zich niet in de bodem kan verspreiden.
(Bron: VNCI)