Dossier Schaliegas
Schaliegas is dit jaar in Nederland volop in de aandacht gekomen. In de pers is uitgebreid aandacht besteed aan het verschijnsel schaliegas en ook deze website heeft er aandacht aan geschonken.
Om alle berichten over schaliegas die op deze website staan wat te ordenen is Dossier Schaliegas in het leven geroepen.
De redactie zal proberen alle berichten in chronologische volgorde te plaatsen waarbij meest recente nieuws bovenaan staat.
Maar eerst, wat is schalie en wat is schaliegas?
Schalie (of kleisteen) is een sedimentair gesteente dat rijk kan zijn aan organisch materiaal.
Sedimentair gesteente of afzettingsgesteente is gesteente dat ontstaat door gesteentevorming van afgezet sediment of organisch materiaal. Het afzetten van sediment is een verzamelnaam voor processen waarbij organische deeltjes zoals bladeren, plankton en dode zeediertjes bezinken of mineralen neerslaan uit water of een andere oplossing. Door druk en hoge temperatuur kunnen olie en gas ontstaan uit dit gesteente. Als de koolwaterstoffen die in deze schalie ontstaan niet ontsnappen naar een reservoirgesteente, maar samengeperst in de schalie blijven zitten, spreekt men van schaliegas.
Nu blijken er in grote delen van de wereld eneorme hoeveelheden schalie te zitten. Onder Europa zit op ongeveer 4 km diepte ook een laag schalie, dus ook onder Nederland. Met name onder Brabant, de Achterhoek en de Veluwe zitten enorme schalievelden. Omdat er van nature veel schaliegas in schalie zit verwacht men dat onder de genoemde gebieden enorme schaliegasreserves zitten. Waarschijnlijk meer dan er ooit in de gasbel in Slochteren heeft gezeten.
Omdat geleerden denken dat de huidige fossiele brandstoffen, olie en aardgas het einde van hun winningsmogelijkheden naderen, wil men schaliegas gaan winnen om geen tekort aan de huidige fossiele brandstoffen te laten ontstaan.
Het internationale Energie Agentschap, EIA
Het EIA, het Internationale Energie Agentschap, heeft in het voorjaar van 2011 een schatting gegeven van de huidige aardgasvoorraden.
Anne-Sophie Corbeau, de gas analist van het EIA heeft berekend dat er met het huidige aardgasverbruik nog voor ruim 130 jaar bewezen aardgasreserves in de grond zitten.
De massale aanwezigheid van onconventioneel gas, schaliegas en steenkoolgas, heeft haar echter doen besluiten de schatting van de wereldwijde voorraden te verdubbelen, mede als gevolg van de zeer grote schaliegasvoorraden
in Australië, China, India, Indonesië, de VS en Europa. De voorraden aardgas en schaliegas bedragen bij het huidige gebruik ruim 250 jaar.
"De productie van onconventioneel gas in de VS
is de afgelopen twee jaar met sprongen omhoog gegaan, zo veel zelfs dat de meest optimistische prognoses nog te laag waren," zegt Anne-Sophie Corbeau.
Het EIA zegt dat de productie van onconventioneel gas wereldwijd al 12 procent van de totale wereldgasproductie uit maakt.
"Ondanks de onzekerheden die de productie van onconventioneel gas omgeven, zijn veel landen bereid om risico's te nemen en geld te investeren in de exploratie en productie vanwege de grote (financiële) voordelen op lange termijn," aldus Corbeau.
In ieder geval wil men in Nederland met proefboringen aantonen of schaliegas in economisch winbare hoeveelheden aanwezig is. Wie de namen Boxtel en Haaren in Brabant noemt weet dat onder die plaatsen behoorlijk grote hoeveelheden schaliegas verwacht worden. De gemeente Boxtel heeft al toestemming gegeven voor een proefboring, maar de laatste tijd duiken er stemmen op die zich afvragen of de gebruikte methode van boren wel veilig is.
De bodem in Brabant en Limburg ziet er in doorsnede ongeveer uit als in onderstaande figuur.
A - Conventioneel aardgas
B - Afsluitende laag/zegel
C - Gasrijk schalie
D - 'Tight gas' opgesloten in hard gesteente
E - Olie
F - Geassocieerd aardgas
G - Menthaan in steenkool
Hoe gaat dat boren naar schaliegas nu eigelijk in z'n werk?
De boortoren boort een verticaal gat naar ongeveer 4 km diepte tot in het schaliegesteente. Vervolgens gaat de boor horizontaal verder in het schaliegesteente over een afstand van vele honderden meters tot wel een paar kilometer.
In het boorgat wordt gedurende het boren een speciale buis neergelaten waarvan het uiteinde zich ook horizontaal in het schaliegesteente bevindt.
Bij het fracken wordt een vloeistof onder hoge druk in de schalielaag gepompt waardoor er scheurtjes in het gesteente ontstaan zodat het schaliegas kan ontsnappen. Zodra er gas vrijkomt, komt ook een deel van de geïnjecteerde boorvloeistof uit het boorgat omhoog als afvalstroom. Die vloeistof bestaat uit, volgens Cuadrilla, voor het grootste deel uit water, zand (99,85%) en twee alledaagse chemische stoffen. "Over die chemische stoffen doen we niet geheimzinnig. Glutaraaldehyde wordt gebruikt om het productiewater bacterievrij te houden en polyacrylamide houdt de frackvloeistof soepel", zegt Hans Weijel van Cuadrilla.
Deze procedure herhaalt zich in verschillende richtingen in de laag schaliegesteente. De boortoren wordt na het boren van de verschillende gaten uiteindelijk vervangen door een 'weelhead' die het gas opvangt, scheidt van water en chemicaliën en het verder via een buizenstelsel transporteert naar opslagtanks.
De chemicaliën moeten dan worden verwerkt tot een ongevaarlijk spulletje.
Boormethode schaliegas
Hoe het boren naar schaliegas in z'n werk gaat is op onderstaand filmpje te zien. Het filmpje in ongeveer 23 Mb groot en duurt ongeveer 7 min.
Filmpje:
Boren naar schaliegas in FLV formaat
Boren naar schaliegas in Mpeg4 formaat
Schematische voorstelling van het winnen van schaliegas
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
Risico's schaliegaswinning 'verwaarloosbaar'
Ingenieursbureau Royal Haskoning heeft een onderzoeksrapport dat in opdracht van het Engelse parlement is uitgevoerd naar aanleiding van de booractiviteiten in Engeland door Cuadrilla, vertaald naar de Nederlandse context. Het rapport is op 13 september 2011 beschikbaar gekomen.
De conclusie is dat de bestaande Nederlandse regelgeving robuust genoeg is om de negatieve effecten van het winnen van schaliegas op het milieu te voorkomen. Voorwaarde is dat de beschermingsmaatregelen consequent worden opgevolgd.
De kans op verontreiniging van het grondwater is verwaarloosbaar klein.
Download het rapport Schaliegas in Nederland van Royal Haskoning
Een medewerker van de internationale energiegroep San Leon aan de slag
bij een boorinstallatie voor de winning van schaliegas bij Pincow in Polen.
San Leon, waarachter de Amerikaanse investeerders George Soros
en Blackrock zitten, maakte in augustus 2011 bekend sectorgenoot Realm
over te nemen om de winning van leisteengas in Polen op te voeren.
Verwacht wordt dat Polen binnen enkele jaren de grootste gasproducent
binnen de EU is dankzij het schaliegas dat in ruime hoeveelheden in
Polen voor komt.
Schaliegas zal Polen onafhankelijk maken voor gasimport uit het
buitenland.
Rusland is de grootste gasexporteur naar Polen.
Waar zit schaliegas in de grond?
Schaliegas en steenkoolgas in Nederland
(Klik om te vergroten)
Er opent zich een kaart in PDF formaat waarop ingezoomd kan worden
Steenkoolgas in de Achterhoek
Steenkoolgas in de Achterhoek
Hoe zit dat nu verder in Europa?
Schaliegas in Europa
In onderstaande afbeeldingen zijn enkele Europese landen weergegeven waar schaliegas in de grond zit.
Schaliegas in Duitsland
Schaliegas in Polen
Verleende boorconcessies in Polen
(Klik op de afbeelding om te vergroten)
Schaliegas in het Parijs basin
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
Zoals bekend heeft de Franse regering in augustus 2011 het boren en winnen
van schaliegas in Frankrijk verboden.
Schaliegas in Engeland
En op andere plaatsen in de wereld?
Een overzicht van grote schaliegasvelden wereldwijd
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
Wereldwijde geschatte schaliegas reserves
(klik op de afbeelding om te vergroten)
In China bijvoorbeeld
Schaliegas in China
De schaliegasreserves in China zijn groter dan die in de VS.
In de VS
Schaliegaskaart VS
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
De VS was tot voor 2 jaar één van de grootste importeurs van aardgas.
Het schaliesgas heeft voor een ommekeer gezorgd. In plaats van een importeur
is de VS een gasexporteur geworden.
Met name het Marcellus veld in Pennsylvania, het grootste schaliegasveld in het
noord oosten van
de VS,
voorziet een groot deel van de oostkust van de VS van gas.
De winning van schaliegas in de VS heeft er inmiddels voor gezorgd dat de prijs van aardgas de stijging van de olieprijzen niet meer volgt.
In onderstaande grafiek is deze trend in de afgelopen twee jaar zichtbaar.
Olie- en aardgas prijzen in de afgelopen vijf jaar
(klik op de grafiek om te vergroten)
In april 2011 zei de Engelse directeur van Shell Engeland
dat er zoveel schaliegas in de grond zit om de hele wereld voor meer dan 200 jaar van energie te voorzien. Bij deze schatting is rekening gehouden met de bevolkingsgroei.
Deze schatting komt overeen met de schattingen van het EIA.
Het EIA schat dat over ongeveer 20 jaar schaliegas in de VS voor bijna 50 procent in de gasproductie zal voorzien.
De productie van schaliegas in de VS tot 2035
Dat de milieu- en veiligheidsvoorschriften in de VS niet altijd gevolgd worden is
de oorzaak van veel onbegrip elders, bijvoorbeeld in Europa.
In de EU zijn de milieu- en veiligheidseisen vele malen strenger dan in de VS.
In een land als Polen bijvoorbeeld komen, ondanks de tientallen verleende concessies,
nergens toestanden voor zoals we in de VS hebben gezien.
Het Jonah schaliegasveld van 32 vierkante miles in Wyoming, Rocky Mountains,
is met een voorraad
schaliegas van ruim 8.000 miljard
m³ ook geen kleintje.
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
Amerikaanse EPA: “Verband tussen schaliegas en besmet drinkwater”
Maandag 13 februari 2012
Uit een studie van de Amerikaanse onderzoekssite Pro Publica blijkt dat het jaren heeft geduurd voordat het overheidsorgaan, de EPA (Environmental Protection Agency), officieel het verband zag tussen het boren naar schaliegas (‘fracking’) en besmet drinkwater.
In 2004 ontkende de EPA nog dat de chemische stoffen die bij het boren gebruikt worden in het drinkwater terecht zouden komen. In december 2011 wordt in een conceptrapportage dit verband wel gelegd. Al eerder had de wetenschap in een onafhankelijke studie dit aangetoond.
Nederland
In Nederland ontstond maatschappelijke onrust toen het Britse bedrijf Quadrilla een vergunning kreeg om enkele proefboringen naar schaliegas te doen in het Noord-Brabantse Boxtel en Haaren. Een rechtbank in Den Bosch bepaalde dat de boring niet kan plaatsvinden, maar Quadrilla wil de proefboringen hoe dan ook gaan voortzetten. Het ministerie van Economische Zaken laat onafhankelijk onderzoek doen naar de schadelijke effecten van het boren naar schaliegas. Medio 2012 moeten hiervan de resultaten bekend worden gemaakt.
Lees hier het artikel EPA Sees Risks to Water, Workers In New York Fracking Rules op de website van Pro Publica.
Prijs van natural gas daalt naar laagste punt in 10 jaar dankzij schaliegas
Zaterdag 21 januari 2012
In tegenstelling tot olie, is de prijs van natural gas naar het laagste punt in de afgelopen 10 jaar gedaald. Deze week daalde de prijs met meer dan 15%. Vorige week verloor natural gas ook al zo’n 15%.
De oorzaak?
Nieuwe technieken zoals het fracken van schaliegas.
De prijsontwikkeling van natural gas in de afgelopen vier maanden
(Klik om te vergroten)
De prijs is in vrije val geraakt. Voordat de crisis begon in 2008 stond de prijs van aardgas nog ruim boven de $ 13,-. Eind 2005 stond de prijs zelfs nog boven de $ 15,- per MMBTU (million British thermal units, ofwel miljoen Britse thermische eenheden).
Vrijdag 20 januari 2012 is de prijs van NG inmiddels gedaald naar $ 2,32. Er zijn twee oorzaken voor de enorme daling, namelijk, de productie is nog nooit zo hoog geweest en er is momenteel minder vraag naar natural gas. Natural gas is booming business en er zit nog veel gas in de grond. Door nieuwe technieken zoals ‘hydraulic fracturing’ is de productie sinds 2005 met zo’n 50% toegenomen.
Amerika is qua productie het Saoedi Arabië van de natural gas geworden.
Gasproductie in de VS
En de Nederlandse consument vraagt zich af waarom hij sinds 1 januari 2012 alwéér meer voor z’n aardgas moet betalen.
Het lijkt er op dat "Den Haag" elke prijsverlaging probeert tegen te gaan met nieuwe belastingverhogingen.
En natuurlijk moet de consument, of hij dat wil of niet, meebetalen aan de miljarden die nodig zijn om een onrendabele techniek als windmolens op zee, te financieren.
Haaren geeft geen vergunning voor proefboring schaliegas
Donderdag 19 januari 2012
Het gemeentebestuur van Haaren heeft vandaag bekend gemaakt geen vergunning voor een proefboring naar schaliegas af te geven. Het Britse bedrijf Cuadrilla wilde in het buitengebied van het Brabantse Haaren een proefboring verrichten.
Burgemeester en wethouders waren in 2010 in principe bereid om een tijdelijke ontheffing te verlenen, maar zijn er nu op teruggekomen.
Aanleiding om geen vergunning af te geven, is een uitspraak van de rechtbank over de proefboring in naburige gemeente Boxtel. Boxtel gaf een vergunning af, maar de rechter verwees die naar de prullenbak.
Provincie Overijssel verzet zich tegen proefboringen naar steenkoolgas
Zaterdag 14 januari 2012
Op 4 januari 2012 hebben Gedeputeerde Staten van Overijssel aan minister Verhagen een negatief advies gegeven over een aanvraag voor een exploratie vergunning van Nothern Petroleum Nederland B.V. en Vermillion Oil & Gas Netherlands B.V. Het gaat om een opsporingsvergunning voor de gemeenten Zwartewaterland, Kampen, Zwolle, Olst-Wijhe, Dalfsen, Raalte, Ommen en Twenterand.
Volgens de provincie betreft het winning van steenkoolgas. Bij de aanvraag wordt volgens de provincie onvoldoende informatie gegeven over de effecten voor milieu en natuur.
Deze vergunning-aanvraag laat zien er meer bedrijven belangstelling hebben voor steenkoolgas, en dat de kans groot is dat er nieuwe vergunningen worden aangevraagd voor Twente en de Achterhoek, nadat Queensland/British Gas zich daar om onduidelijke redenen heeft teruggetrokken.
De provincie is bang voor verstoring van de natuur en archeologische bodemschatten.
Groningen krijgt de Europese Energie Academie
Zaterdag 7 januari 2012
Groningen krijgt een uniek instituut voor onderwijs, onderzoek en innovatie rond het thema energie, de Energy Academy Europe (EAE).
De eerste activiteiten van de Academy zullen starten op 1 september 2012. In de komende jaren zullen, in samenwerking met bedrijven, nieuwe opleidingen en onderzoekprojecten worden ontwikkeld. In de komende 10 jaar zullen kennisinstellingen, het bedrijfsleven en de overheid in totaal 100 miljoen euro investeren in de ontwikkeling van het instituut. Minister Verhagen heeft hiervoor in het kader van de Green Deal reeds zes miljoen euro van het rijk toegezegd.
De regio Noord-Nederland heeft al veel bedrijvigheid die aan energie gerelateerd is. De gemeente en provincie Groningen hebben zich aan energieprogramma’s gecommitteerd, en universiteit en hogeschool hebben al veel onderzoek en opleidingen over energie in huis. De Energy Academy Europe moet de motor worden van Nederland als centrum van kennis, innovatie en nijverheid op het gebied van energie.
De heer Noé van Hulst is benoemd als directeur van de Energy Academy Europe. Van Hulst is vanaf 5 januari 2012 verantwoordelijk voor het opzetten van dit unieke, in Groningen gevestigde topinstituut voor energieonderwijs, - onderzoek en -innovatie.
Noé van Hulst is sinds 2007 secretaris-generaal van het International Energy Forum (IEF) in Saoedi-Arabië, het overlegplatform van aardolie producerende en consumerende landen. Daarvoor was hij directeur strategie bij het International Energy Agency in Parijs en directeur-generaal voor energie bij het ministerie van Economische Zaken.
De Energy Academy Europe heeft als doel om Nederland internationaal een vooraanstaande positie te geven op het gebied van energie en de transitie naar duurzaamheid.
Uitgesproken mening
Van Hulst heeft een uitgesproken mening over de potentie van Nederland op energiegebied en over de grote gasvoorraden in Nederland, zowel over het aardgas en over schaliegas.
“We worden in de wereld gezien als een belangrijke factor. Iedereen kent Groningen omdat het gasveld belangrijk is voor heel Europa. Maar de uitdaging voor de toekomst is natuurlijk om ook nieuwe mogelijkheden te benutten, zoals biogas, schaliegas en, op termijn, groen gas. Daar is ongelooflijk veel van te maken.”
Van Hulst is niet bang dat Nederland op termijn niet meer mee zal tellen op het internationale energie toneel. De Groningse gasbel raakt immers leeg en je telt op het wereldtoneel alleen mee als je gas of olie produceert.
Over de olie- en gasvoorraden zegt van Hulst: “Mijn ervaring is dat projecties over toekomstige productie voortdurend worden bijgesteld in opwaartse richting. Ik ben wat dat betreft een optimist die gelooft dat met nieuwe technologieën er meer olie en gas kan worden gewonnen dan velen nu denken. Nederland is een groot land op energiegebied, maar helaas overheerst nog te vaak het calimerodenken.”
Schaliegas
De politieke animo in Nederland voor het winnen van schaliegas is miniem. De vraag kan daarom gesteld worden of Nederland wel een belangrijk energieland wil blijven.
Van Hulst is duidelijk over schaliegas: “In grote landen als de VS en China is men enorm enthousiast over schaliegas. Maar in Europa overheersen, Polen uitgezonderd, vooral pessimisme en een afwachtende houding. Hier worden potentiële problemen als waterverontreiniging tot hoofdverhaal verheven, terwijl de kansen naar de achtergrond verdwijnen.
Bij kansen denk ik onder meer aan het grote aantal banen dat de schaliegasindustrie kan scheppen. In de Verenigde Staten, waar de schaliegasindustrie tot een revolutie in de energiesector heeft geleid, is het een grote banenmachine. Er zijn de afgelopen jaren vele honderdduizenden banen gecreëerd dankzij schaliegas.”
Van Hulst vervolgt: “Ik vind het onbegrijpelijk dat Frankrijk het boren naar schaliegas bij wet heeft verboden. Ik hoop dat we dat in Nederland niet zullen doen. Er kleven problemen aan schaliegas en die moet je heel goed bekijken. We moeten het net zo doen als bij de gasboringen onder de Waddenzee. Dat was ook heel ingewikkeld, maar er zijn oplossingen gevonden om dat op een verantwoorde manier te doen. Daar zou de Energy Academy op de langere termijn ook aan kunnen bijdragen, aan een betere acceptatie van nieuwe technologieën.
De marketing in de energiesector is over het algemeen ontzettend slecht. Dat ligt voor een groot deel aan de sector zelf. In de mediamaatschappij waarin wij leven, moet je voortdurend uitleggen wat je aan het doen bent en waarom.
Ik heb overigens wel de indruk dat er politieke wil is om Nederland als energieland te blijven ontwikkelen.
Zo stelde het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie al € 6 miljoen beschikbaar in het kader van de Green Deal. Ook de Provincie en de stad Groningen steunen ons financieel.”
Nieuwe mogelijkheden
“We moeten nieuwe mogelijkheden benutten zoals biogas, schaliegas en groen gas. Daar is ongelooflijk veel van te maken.”
Het is te hopen dat het EAE onder leiding van Noé van Hulst deze nieuwe mogelijkheden goed weet te promoten en dat het doemdenken in Nederland over schaliegas wordt omgezet naar objectieve waarneming.
Gasproducent EBN wil dialoog met tegenstanders schaliegas
Woensdag 7 december 2011
Gasproducent EBN, voorheen Energie Beheer Nederland B.V., met als enige aandeelhouder de Nederlandse Staat, heeft het felle verzet tegen boringen naar schaliegas onderschat. Dat zegt de directeur in een interview met het Financieele Dagblad van vandaag.
EBN is het bedrijf dat namens de Nederlandse Staat Nederlandse aardgas en aardolie wint.
Een jaar geleden had niemand in Nederland van schaliegas gehoord, maar nu wemelt het van de actiegroepen die proefboringen naar dit aardgas willen tegenhouden.
Het grootste angstbeeld van de actiegroepen komt voort uit de Amerikaanse documentaire Gasland, waarin te zien is hoe in een Pennsylvania water vermengt met gas uit een waterkraan stroomt. Er komt zo veel gas mee, dat de eigenaar van het huis het water in brand kan steken.
Maar is dat grapje met brandend water terecht terug te voeren op het boren naar schaliegas? Is het echt vervuild water als gevolg van het winnen van schaliegas in de buurt van de woning?
NEE!
Uit onderzoek is namelijk gebleken dat de waterput van het huis verkeerd was geslagen, namelijk dwars door een steenkoolbed dat van nature rijk is aan methaan.
Dat was de reden dat er brandbaar methaangas met het kraanwater meekwam.
De redactie van Fibronot.nl vindt het jammer dat hele volksstammen zich zo laten leiden door een misleidend propaganda filmpje en vervolgens de hakken in het zand zetten.
De directeur van het EBN zegt dat de hype die door het filmpje is ontstaan hem volledig heeft overvallen. Door het groeiende verzet lopen de schaliegasplannen van EBN en zijn partners, zoals het Britse Cuadrilla, vertraging op. Een ingehuurd communicatiebureau moet helpen de geest terug in de fles te krijgen. Dat belooft een taaie klus te worden. Tegenstanders vrezen behalve verontreiniging van het drinkwater ook aardbevingen en vervuiling van het landschap. Volgens deskundigen van onder meer de TU Delft kan schaliegas echter veilig worden gewonnen.
Om de bezorgdheid onder burgers weg te nemen, komt er in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie een nieuw onderzoek naar de risico’s van schaliegaswinning.
Maar het zal lastig worden het verzet te breken. Dat blijkt al uit het feit dat wetenschappelijk onderzoeksbureau TNO, dat meedingt naar de onderzoeksopdracht, op voorhand door tegenstanders is weggezet als onbetrouwbaar.
De directeur van EBN steekt de hand deels in eigen boezem. Terwijl tegenstanders van schaliegas volop in de media zijn, is EBN vooralsnog nergens te bekennen. "Dat kunnen we onszelf verwijten", zegt de directeur van EBN. "Maar we hadden tot voor kort niet eens een communicatieafdeling. Nooit nodig gehad."
Ondertussen voelt EBN wel de gevolgen van het groeiende verzet.
Door het gebrek aan draagvlak heeft de eerste proefboring naar schaliegas die ongeveer rond deze tijd zou plaatsvinden, een jaar vertraging opgelopen. Minister Maxime Verhagen geeft pas toestemming om te boren als het onafhankelijk onderzoek is afgerond.
De directeur van EBN zegt: "Wij zetten nu in op begin 2013. Het is belangrijker om eerst alle zorgen bij de inwoners weg te nemen."
Voor techneuten als de directeur van het EBN is de weerstand moeilijk te begrijpen.
"De technieken voor het boren naar schaliegas gebruiken we in Nederland al vijftig jaar. Sterker nog, op tien kilometer van het Brabantse Haaren, waar het verzet is begonnen, is in het verleden al gefract." Fracken is een techniek om gas uit harde steenlagen (zoals schalie) te halen. Daarbij worden chemicaliën in de bodem geïnjecteerd. Juist die techniek boezemt omwonenden van boorlocaties de meeste angst in.
Het EBN weet nog niet hoe het de angst voor schaliegas kan wegnemen. Een website met informatie over het boren naar schaliegas wordt overwogen, maar het EBN vindt het lastig om tegenstanders van schaliegas op andere gedachten te brengen, vooral omdat die gedachten op verkeerde perceptie zijn gebaseerd.
Het EBN wil in ieder geval de dialoog aangaan over wat het bedrijf doet.
Het EBN ziet graag dat de overheid zich ook meer in het debat laat horen. Vanuit Den Haag blijft het angstvallig stil. Gemeentebesturen klagen dat minister Verhagen niet met een duidelijke verklaring naar buiten komt over de noodzaak van de winning van schaliegas.
De lokale bestuurders kampen daardoor met gebrek aan ruggesteun, want als het Rijk een boorvergunning heeft afgegeven, moeten de gemeenten beslissen of ze wel of geen bouwvergunning voor een boortoren geven.
Het EBN uit zich niet in dezelfde felle bewoordingen zoals verschillende gemeenten doen, maar is het in wezen met de kritiek van sommige gemeenten eens. Het EBN vindt dat minister Maxime Verhagen duidelijker stelling moet nemen.
Zonder de omstreden winning van schaliegas raken de Nederlandse gasvoorraden binnen enkele decennia uitgeput. In het Groningse Slochteren is nog genoeg gas voor de komende twintig, dertig jaar. Maar ook daarna hebben we gas nodig, bijvoorbeeld om het onvoorspelbare aanbod van duurzame energiebronnen als zonne- en windenergie te compenseren.
Lees ook ons Dossier schaliegas
Shell boort in China met succes naar schaliegas
Woensdag 7 december 2011
Olie- en gasconcern Shell heeft schaliegas gevonden in China. Dat maakte PetroChina, waarmee Shell samenwerkt, gisteren bekend op basis van de resultaten van proefboringen.
"Shell heeft twee putten die een goede productie leverden'', aldus professor Yuzhang Liu van het Research Institute of Petroleum Exploration and Development van PetroChina. Shell wilde de vondst niet bevestigen, maar ontkende die ook niet. ,,We zitten nog in de onderzoeksfase en analyseren het potentieel in China'', aldus bestuursvoorzitter Peter Voser op een energieconferentie in Doha.
In China wordt schaliegas nog niet op commerciële schaal gewonnen. Schaliegas is aardgas dat gewonnen wordt uit leisteenlagen (schalie). In de Verenigde Staten heeft de winning van schaliegas een enorme vlucht genomen en is daar inmiddels goed voor 34 procent van de totale olie- en gasproductie.
Verhagen: bewijs Britse bevingen niet projecteren op schaliegas Brabant
Woensdag 9 november 2011
Minister Verhagen heeft afgelopen vrijdag, 4 november 2011, een 71 pagina's tellend rapport met een keur aan grafieken, lappen tekst, locatiestudies en foto's van afgenomen steenmonsters naar de Tweede Kamer gestuurd.
Het rapport is in opdracht van het Britse boorbedrijf Cuadrilla opgesteld om duidelijkheid te geven over de oorzaak van twee trillingen die bij een proefboring naar schaliegas in het Britse Lancashire zijn opgetreden. Uit de conclusies is op te maken dat twee kleine aardbevingen haast zeker veroorzaakt zijn door de schaliegasboring, maar dat de lokale omstandigheid van een breukzone in de ondergrond hier niet los van kan worden gezien. Verhagen beklemtoont in een begeleidende Kamerbrief dat de Britse situatie daarom nog niets zegt over de mogelijke projecten in Brabant; Cuadrilla wil in Boxtel ook aan de slag.
Het aangekondigde onderzoek naar de Britse situatie lijkt een rapport waar zowel voorstanders als tegenstanders details uit kunnen pakken om te onderbouwen dat schaliegaswinnining wel of juist geen veilige en wenselijke aangelegenheid is. Een zeker risico is er altijd, schrijven de onderzoekers. De trillingen zijn klein en de schade lijkt daardoor minimaal, melden ze tegelijk. Dat er een verband bestaat tussen de winningstechniek van het schaliegas en de bevingen, staat in elke geval wel vast. Die conclusie wordt door Verhagen aangehaald in een verwijzing naar de breuklijnen in de ondergrond op de boorlocatie. Hij vat samen dat waarschijnlijk "door het fracken kleine bewegingen langs deze breuken zijn geïnitieerd". Ofwel; het losporren van de leisteenlaag gaf schokken af.
Verhagen benadrukt dat dit onderzoek een specifieke boring op een specifieke plek betreft. "Doordat de oorzaak en de kracht van de bevingen in Lancashire gerelateerd zijn aan de lokale geologische situatie, kunnen deze resultaten niet één op één overgenomen worden naar de Noord-Brabantse situatie", schrijft de minister. Wel wil hij van Cuadrilla weten wat het bedrijf denkt van de uitkomsten in het licht van de Nederlandse plannen. Verhagen wijst er op dat er los van die raadpleging, die wordt voorgelegd aan de Technische commissie bodembeweging, een eigen onafhankelijk onderzoek wordt gedaan. Dit beloofde de bewindsman afgelopen week al aan de Tweede Kamer wegens onrust in de oppositie en bij bewoners. Verhagen stelt in zijn brief over het Britse rapport nog eens dat veiligheid voorop staat.
Lees hier de aanbiedingsbrief van het onderzoek die de minister naar de Tweede Kamer stuurde.
Lees hier het volledige rapport van de geomechanische studie naar de oorzaken van de bevingen.
Breuklijnen in zuid oost Nederland
In het kader van het Britse onderzoek heeft de redactie van Fibronot.nl eens gekeken welke breuklijnen er in zuid oost Nederland en met name rond Boxtel lopen.
Brabant wordt, samen met Limburg, gekenmerkt door een aantal breuklijnen die op niet al te grote diepte zitten, dwz. op ongeveer 10 tot 20 km.
De twee belangrijkste breuklijnen zijn de Peelrandbreuklijn en de Feldbissbreuklijn. Beide breuklijnen lopen van zuidoostelijke naar noordwestelijke richting.
Breuklijnen in zuidoost Nederland
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)
De Feldbissbreuklijn is de minst actieve breuklijn in het gebied. Er worden niet of nauwelijks bevingen langs deze breuklijn geregistreerd. Geologen schatten dat de laatste echte beving meer dan 200.000 jaar geleden, sinds de voorlaatste ijstijd, heeft plaatsgevonden.
Anders is het met de Peelrandbreuklijn gesteld. Die is aanzienlijk actiever. Iedereen herinnert zich vast wel de aardbeving bij Roermond op 13 april 1992, 's nachts om tien voor half vier, die met een kracht van 5.8 op de schaal van Richter, tot nu toe de zwaarste aardbeving in Nederland was.
De aardbeving vond op een diepte van iets meer dan 17 km plaats en werd in nagenoeg heel West Europa gevoeld.
Met enige regelmaat komen er langs de Peelrandbeuklijn lichte aardbevingen voor met een kracht tussen de 2 en 3 op de schaal van Richter.
Het laat zich echter aanzien dat in de directe nabijheid van de boorlocatie in Boxtel geen breuklijnen van enige betekenis lopen.
De minister zegt dat de Engelse situatie niet op de situatie in Boxtel geprojecteerd mag worden omdat de geologische omstandigheden niet gelijk zijn. Daar heeft hij gelijk in.
Dwars door de boorlocatie in Engeland loopt een breuklijn die in Boxtel afwezig is.
De aanwezige laag schaliegesteente rondom Boxtel is ongeveer 10 tot 15 meter dik op een diepte van naar schatting 4 km.
Onttrekking van schaliegas aan deze laag zal naar verwachting geen invloed hebben op de Peelrandbreuklijn en de Feldbissbreuklijn omdat die op flinke afstand van de boorlokatie lopen.
De redactie van Fibronot.nl verwacht dan ook dat dit de uitkomst zal zijn van een onafhankelijk onderzoek naar het ontstaan van aardbevingen in Boxtel als gevolg van boren naar schaliegas.
Eerst onafhankelijk onderzoek, daarna pas boren naar schaliegas
Vrijdag 4 november 2011
Op aandringen van GroenLinks heeft Minister Verhagen besloten in ieder geval tot najaar 2012 geen toestemming te verlenen voor proefboringen naar schalie- en steenkoolgas. Verhagen wil nu eerst eigen onafhankelijk onderzoek laten doen naar de gevolgen van schaliegasboringen voor mens en milieu. GroenLinks is blij met deze stap in de goede richting.
Risico’s voor het milieu en voor onze gezondheid moeten eerst grondig in kaart worden gebracht. Nu is onduidelijk of deze winning veilig zou kunnen voor mens en milieu. Ook is niet duidelijk wat de noodzaak is voor schaliegasboringen. Nederland exporteert nu 60% van al het gas dat jaarlijks in Nederland gewonnen wordt.
Tweede Kamerlid Liesbeth van Tongeren: “Tot voor kort wilde de minister snel vergunningen verlenen voor boringen naar schalie- en steenkoolgas. Gelukkig is hij daar nu onder druk van de Kamer op terug gekomen. Er is vrijwel niets bekend over de gevolgen voor mens en milieu. Dat moeten we eerst grondig laten onderzoeken voordat we een besluit kunnen nemen over de proefboringen.”
Om schalie- of steenkoolgas te kunnen winnen moeten energiebedrijven grote hoeveelheden water en chemicaliën de grond inpompen. Het is de vraag wat dat betekent voor de kwaliteit van ons drinkwater. De drinkwaterbedrijven maken zich daar ook zorgen over.
GroenLinks heeft opheldering gevraagd over het mogelijk illegaal gebruik van chemicaliën bij boringen naar schaliegas in Europa en in Nederland. De chemische stoffen die bij boringen naar schaliegas gebruikt worden, zijn niet geregistreerd voor dit gebruik bij het Europees Agentschap voor Chemische stoffen (ECHA).
Dat betekent dat het gebruik ervan voor boringen naar schaliegas waarschijnlijk illegaal is. Het betekent bovendien dat ze waarschijnlijk nooit hiervoor getest zijn.
Boxtel betreurt term 'goodwillpremie' schaliegas
Donderdag 3 november 2011
Het bedrijf dat in Boxtel een proefboring naar schaliegas wilde doen, gaf de gemeente een ‘goodwillpremie’ van 150.000 euro. Juristen onderzoeken wat daarmee moet gebeuren, nu de rechter de vergunning voor een proefboring heeft vernietigd.
Ongelukkige woordkeuze
Boxtel betreurt het dat de term ‘goodwillpremie’ in de huurovereenkomst met Cuadrilla Resources terecht is gekomen. Het is niets onwettigs, aldus gemeentewoordvoerder Bas Schel, maar wel een ongelukkige woordkeuze. ‘We snappen dat mensen daar een beetje raar tegenaan kijken.’
Compensatie
Maar feitelijk is er niet vreemd dat een bedrijf compensatie betaalt aan een gemeente waarin het zich wil vestigen, zegt Schel. Dat gebeurt vaker. Zo betaalde Rabobank Nederland aan Boxtel 800.000 euro om op hetzelfde bedrijventerrein een nieuw gebouw te mogen neerzetten.
Aan huurcontract gekoppeld
‘Het is een bedrijventerrein met een regionale functie, omdat we lokale bedrijvigheid en werkgelegenheid willen stimuleren’, verklaart Schel. Rabobank en Cuadrilla betaalden compensatie voor het feit dat zij niet uit de regio komen en ook nauwelijks werkgelegenheid opleveren. Die afspraak is aan het huurcontract gekoppeld. Daarbovenop betaalt Cuadrilla 54.000 euro voor inrichting van een groenzone en 25.000 euro als co-sponsor van het project Boxtel energieneutraal, voegt Schel er aan toe.
Ambities realiseren
Boxtel weet de kostbare bouwgrond dus gewoon goed te verkopen, aldus de woordvoerder. De gemeente gebruikt het geld voor het opknappen van een oud bedrijventerrein en voor het stimuleren van duurzaamheid. ‘We geven bedrijfsgrond uit voor de best mogelijk prijs en gebruiken het geld om onze ambities te realiseren.’
Juristen
Onduidelijk is wat er met het contract moet gebeuren nu de rechter een streep heeft gezet door de proefboring. Boxtel heeft al aangekondigd niet in hoger beroep te gaan tegen dat besluit en Cuadrilla meldt dat ook voor hen een beroep niet voor de hand ligt. Juristen van beide partijen onderzoeken nu hoe het verder moet met de schaliegasboringen en met het gesloten contract.
Ontbonden
Het zou kunnen dat de huurovereenkomst wordt ontbonden, zegt Schel, waarmee ook de goodwillpremie vervalt. Die is voor het grootste deel overigens nog niet betaald.
Voor wat hoort wat
Dat de ongelukkige term in het – Nederlandstalige - huurcontract terecht is gekomen is volgens hem te verklaren met het feit dat Cuadrilla een Engelstalig bedrijf is. Het voor wat hoort wat-principe dat erin doorklinkt is ook eigenlijk terecht, meent Schel. In ruil voor hun financiële verplichting aan Boxtel, zal de gemeente zich maximaal inspannen om de procedure voor de bestemmingsplanwijziging zorgvuldig te doorlopen, legt hij uit.
Consequentie
‘Of die inspanningsverplichting ook inhoudt dat de gemeente in hoger beroep zou moeten gaan en wat de consequentie is nu we dat niet doen, is onderdeel van het juridische onderzoek.’
Boxtel bekijkt aanvraag proefboring schaliegas opnieuw
Dinsdag 1 november 2011
De gemeente Boxtel gaat niet in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechter over proefboringen naar schaliegas. Dat wil zeggen dat de vergunning die het bedrijf Cuadrilla had ingediend opnieuw moet worden beoordeeld. Dat heeft het college van burgemeester en wethouders de gemeenteraad dinsdagavond laten weten tijdens een extra raadsvergadering.
De rechter veegde vorige week een tijdelijke ontheffing van het bestemmingsplan van tafel. Daardoor kan de geplande proefboring door Cuadrilla voorlopig niet doorgaan. Nu een tijdelijke ontheffing niet mogelijk is, lijkt het erop dat het bestemmingsplan gewijzigd moet worden. Het is de vraag of daar nog draagvlak voor te vinden is. De proefboringen zorgen voor maatschappelijke onrust.
Het college laat weten zich uitgebreid en zorgvuldig te willen beraden. Bij die overwegingen wordt ook gekeken naar het onafhankelijke onderzoek naar de mogelijk schadelijke gevolgen van boringen dat minister Maxime Verhagen (Economische Zaken) heeft toegezegd.
Ook Cuadrilla Resources Nederland kan hoger beroep aantekenen tegen het besluit van de rechter. Volgens directeur Frank de Boer is dat besluit nog niet genomen. „Maar het lijkt niet de meest voor de hand liggende keuze”, zegt hij. „Dat draagt niet bij aan een breder draagvlak onder de inwoners en dat is voor ons wel belangrijk.”
Minister Verhagen kondigt onderzoek boring schaliegas aan
Donderdag 27 oktober 2011
Minister Maxime Verhagen (Economische Zaken) gaat onafhankelijk onderzoek laten doen naar de mogelijke schadelijke gevolgen van boringen naar schaliegas. Dat zei de bewindsman vandaag tijdens een overleg in de Tweede Kamer.
In de studie wordt gekeken naar gevolgen van boringen voor mens, natuur en milieu. Het onderzoek moet voor de zomer van 2012 gereed zijn. Totdat de uitkomst van het onderzoek bekend is, zal er geen proefboring naar schaliegas plaatsvinden, aldus Verhagen.
In het onderzoek wordt ook het eventueel boren naar steenkoolgas meegenomen. Ook hier beloofde de bewindsman dat er geen proefboringen plaatsvinden, zolang de uitkomst van de studie onbekend is.
Onconventioneel
In meerdere provincies in Nederland, zoals Gelderland, Brabant, Limburg en Zeeland, willen bedrijven boringen doen naar onconventioneel gas zoals steenkool- of schaliegas.
Vervuiling drinkwater
Tegenstanders van de boringen vrezen onder meer voor vervuiling van drinkwater door het boren. Voor het Kamerdebat demonstreerden actievoerders afkomstig uit meerdere provincies tegen de eventuele proefboringen.
Mirjam Bemelmans, van een burgercomité uit Boxtel, zei 'enigszins gerustgesteld' te zijn door het aangekondigde onderzoek. Woordvoerder Bas Schel van de gemeente Boxtel had liever meer gehoord over wat het parlement en de regering vinden van nut en noodzaak van het opsporen van dit soort onconventioneel gas.
Geen proeven
Afgelopen dinsdag bepaalde een rechter dat het Britse bedrijf Cuadrilla voorlopig geen proefboringen kan doen naar schaliegas in de Brabantse gemeente. De gemeente Boxtel kan hiertegen in beroep gaan.
In de Tweede Kamer had een meerderheid zorgen geuit over eventuele risico's van boringen. Verschillende partijen wezen Verhagen erop dat er bij de instantie Staatstoezicht op de Mijnen veel te weinig mensen zijn die op veiligheid controleren. Verhagen beloofde daarop 10 extra voltijdbanen voor dit toezicht.
Voorlopig geen proefboring schaliegas Boxtel
Dinsdag 25 oktober 2011
Voorlopig kan in de gemeente Boxtel niet naar schaliegas worden geboord. De bestuursrechter in Den Bosch bepaalde dinsdagmiddag dat de gemeente geen tijdelijke ontheffing had mogen verlenen om proefboringen mogelijk te maken.
De zaak was aangespannen door buurtbewoners en door de Rabobank die in de buurt van de boringen een belangrijk datacentrum heeft. De bank vond dat de gemeente Boxtel geen tijdelijke ontheffing had mogen verlenen omdat de proefboring per definitie niet tijdelijk is. Als gas wordt gevonden, is het de bedoeling het ook uit de grond te halen. De rechter sloot zich daar bij aan.
Een tijdelijke ontheffing van het bestemmingsplan mag alleen worden verleend als de activiteiten binnen 5 jaar definitief zijn gestaakt.
De rechtbank draagt Boxtel op om een nieuw besluit te nemen. De gemeente kan in hoger beroep bij de Raad van State.
Het bedrijf Cuadrilla dat de proefboringen wil uitvoeren, had begin 2012 met de boringen willen beginnen.
Lees hier de uitspraak van de Bestuursrechter
Gemeente Boxtel verrast door uitspraak
De gemeente Boxtel is verrast door de uitspraak van de bestuursrechter dat aan de Keulsebaan voorlopig niet naar schaliegas mag worden geboord. „We vinden dat we een zorgvuldig en zuiver besluit hebben genomen,” aldus een gemeentewoordvoerder. „Dan ga je er niet vanuit dat het besluit geen stand houdt bij de rechter.”
Of de gemeente in hoger beroep gaat tegen de uitspraak, staat nog niet vast. „We willen de uitspraak en motivering nu goed bestuderen om ons te beraden op eventuele vervolgstappen”, aldus de woordvoerder.
Reactie Quadrilla
Directeur Frank de Boer van Cuadrilla Resources Nederland heeft dinsdag gezegd dat Cuadrilla voorlopig niet met de voorbereidingen voor een proefboring begint. Hij zei dit in reactie op de uitspraak van de rechtbank in Den Bosch die oordeelde dat Boxtel ten onrechte ontheffing heeft verleend voor de proefboring.
De directie gaat uit van zeker enkele maanden vertraging. Het bedrijf gaat haar planning heroverwegen, zei hij in reactie de uitspraak van de rechter in Den Bosch die dinsdagmiddag een proefboring naar schaliegas in Boxtel heeft verboden.
Is boren naar schaliegas nu werkelijk zo gevaarlijk?
Vrijdag 7 oktober 2011
Van de redactie van Fibronot.nl
"Wat de boer niet kent dat eet hij niet" is een bekend Nederlands gezegde.
Hetzelfde zou voor de winning naar schaliegas kunnen gelden.
De angst voor het onbekende, aangewakkerd door een misleidende film Gasland, die de VPRO in september uitzond, doet inwoners van proefgebieden huiveren.
Zo wordt in de film een keukenkraan getoond waar bij de waterstraal een brandende lucifer wordt gehouden. Plotseling ontbrandt er gas, methaangas. Direct werd de schuld op de schaliegasboringen geschoven, maar onterecht bleek later. Helaas was de publieke opinie al negatief bewerkt. De filmmakers die tegen boringen waren hadden het voor elkaar.
Het methaangas was afkomstig uit de bovenste aardlaag waar ook de drinkwatervoorraad zat en had niets met de winning van schaliegas te maken.
Mogelijke boringen naar schaliegas in Nederland worden teveel geprojecteerd op fouten in de VS. Mensen zijn al gauw geneigd te denken dat dezelfde fouten in Nederland ook gemaakt zullen worden.
Is de angst terecht?
In Nederland wordt al 50 jaar op dezelfde wijze als men nu in Brabant naar schaliegas wil boren, gas gewonnen.
De door velen gewraakte winningstechniek in Boxtel
wordt door de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) al sinds de jaren zeventig toegepast bij de gaswinning in Noord Nederland. Het gesteente waarin het gas zit wordt door de NAM op vrijwel dezelfde wijze gebroken als men nu in Boxtel wil gaan doen.
Ook in Brabant in het Waalwijk veld wordt bij de winning van schalie olie fracken toegepast.
Alle boorputten in dit Waalwijk veld, niet ver van Boxtel, zijn gefract, zelfs dit jaar nog.
Volgens Frank van Bergen van TNO zijn de verschillen tussen het oude en het nieuwe fracken maar klein. Bij schaliegas wordt meer water toegepast en zijn de chemicaliën anders. Meer smeermiddelen en minder gels, maar het principe is hetzelfde.
Het gevaar van grondwatervervuiling lijkt in Nederland klein. Dat de ondergrondse scheuren tot aan de grondwaterspiegel reiken is zeer onwaarschijnlijk, stelt Van Bergen. Het fracken gebeurt op ruim 3 kilometer diepte, terwijl het water op 300 meter zit. Dat verschil is niet te overbruggen voor scheuren die normaal gesproken ongeveer 100 meter lang kunnen worden.
Ook in de VS werd de vervuiling van het grondwater niet veroorzaakt door het fracken, bleek in mei uit onderzoek van Duke University. Het methaan is waarschijnlijk via de boorputten zelf in het grondwater gelekt, doordat die slecht waren gecementeerd.
Dat is een kwestie van slecht boren en slecht toezicht - maar het had ook bij conventionele gaswinning kunnen gebeuren, in Amerika. In Nederland is het toezicht veel strenger. Het Staatstoezicht op de Mijnen schrijft voor de putten in Haaren en Boxtel een viervoudige boorputmantel voor. De water- en chemicaliënmix moet bovengronds worden afgevoerd.
Nu naar schaliegas boren of nog even uitstellen?
Toch kan de vraag worden gesteld of het niet verstandiger is het schaliegas nog een paar decennia in de grond te laten zitten, tot het echt wat waard is en de winningsmethodes beter zijn.
Dat heeft drie voordelen:
1. Er is nu geen gasprobleem, de opbrengst is over 20 of 30 jaar véél hoger
2. De winning vraagt elke kilometer een nieuwe boorput, dat is in het huidige Nederland landschappelijk en qua onteigening een probleem
3. Bij betere wintechniek kun je waarschijnlijk veel meer gas uit de grond halen. Eenmaal met de huidige technologie gefract, is het (vooralsnog) niet mogelijk het een tweede keer beter te doen.
Overigens kan het geen kwaad om door middel van proefboringen de boortechniek onder de knie te krijgen en als er inderdaad een aantoonbare hoeveelheid schaliegas wordt aangetroffen nog een aantal jaren te wachten met grootschalige winning tot de boortechnieken verbeterd zijn en de gasopbrengst groter wordt.
De redactie van Fibronot.nl verwacht dat er op termijn een economische noodzaak zal ontstaan die de winning van schaliegas noodzakelijk maakt.
Hoe gaat dat in Frankrijk en Duitsland?
De paniekreacties in Frankrijk en Duitsland om het boren naar schaliegas volledig te verbieden zijn op angst en mogelijk gebrek aan kennis gebaseerd.
Het boren naar schaliegas kan een tussenoplossing zijn in de speurtocht naar
meer duurzame energie opwekking.
In Duitsland zijn volgens het Umweltbundesamt (UBA), de milieuautoriteit van Duitsland, in Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen en Thüringen vergunningen verleend voor het opsporen van gasvoorraden. Het protest tegen de proefboringen neemt toe, valt op te maken uit de berichten in de media.
Duitsland zou vooral in de deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen grote schaliegasvoorraden hebben. De deelstaatregering van Noordrijn-Westfalen heeft proefboringen van energiemultinational ExxonMobil in maart van dit jaar de wacht aangezegd. Voordat de risico’s van het fracken in kaart zijn gebracht, mag geen boor de grond in. Ze stelt zich daarmee aan de zijde van burgerinitiatieven die in diverse Duitse gemeentes de proefboringen proberen te voorkomen.
Anders is de situatie in Nedersaksen. Die regering wil via de Bondsraad, de vertegenwoordiging van de deelstaten in Berlijn, het winnen van schaliegas juist stimuleren, meldde de commerciële nieuwszender N-tv in september op haar website. In Nedersaksen wordt al sinds 2008 gezocht naar schaliegasvoorraden. Er zijn ook al proefboringen verricht.
Duitsland zet na het besluit van afgelopen zomer om alle kerncentrales in 2020 te sluiten volledig in op duurzame energiebronnen als zonne-energie, wind en water. Duitsland loopt in Europa ver voorop met de ontwikkeling van duurzame energie, maar de huidige geïnstalleerde hoeveelheid opgewekte duurzame energie is bij benadering niet voldoende om de te verwachten tekorten op te vangen.
Op dit moment, oktober 2011, staan er in Duitsland 22.000 windturbines die bij elkaar 27.2 gigawatt aan elektriciteit opwekken, wat overeenkomt met 6 procent van alle opgewekte energie in Duitsland.
Wil Duitsland in 2020 niet te maken krijgen met een groot energietekort, en wil Duitsland hoofdzakelijk windenergie hebben dan moet het land binnen 10 jaar
op elke vierkante kilometer minstens 10 windturbines hebben staan. Duitsland meet 357.022 km² inclusief wateroppervlakte. Voor de opwekking van alle duurzame elektriciteit met windturbines zijn ruim 350.000 windturbines nodig. Dit is op basis van het elektriciteitsverbruik in 2011.
Zelfs als Duitsland zeer grote investeringen in het opwekken van zonne-energie doet zal zonne-energie in 2020 slechts 10 procent van alle opgewekte energie uitmaken.
Het is duidelijk dat de energiepolitiek in Duitsland is ingegeven vanwege politieke redenen. Het is ook duidelijk dat Duitsland
niet alléén op duurzame energie kan inzetten. Bij windstil en bewolkt weer zal het land dan volledig afhankelijk zijn van buitenlandse energie. Of Duitsland, maar ook de omringende landen daarop zitten te wachten valt te betwijfelen.
Politici zullen in 2020 met spijt terug denken aan de tijd dat ze het boren naar schaliegas hebben gestopt. Of gaat Duitsland massaal de enorme voorraad vervuilende bruinkool weer benutten voor het opwekken van elektriciteit?
Frankrijk verbiedt boren naar schaliegas
Donderdag 6 oktober 2011
In Frankrijk is de techniek van fracking recentelijk verboden en de positie van de natuurbeschermingsorganisaties is dat de werkelijke milieueffecten van schaliegas eerst volledig uitgezocht moeten zijn en het betrokken bedrijfsleven hierover volledig openheid moet geven, voordat fracking toegestaan kan worden. Dat laatste zal lastig zijn, omdat de winbedrijven – in de USA – de samenstelling van de gebruikte chemicaliën zien als bedrijfsgeheim en geen openheid geven over de samenstelling.
Frankrijk verbiedt dus het winnen van schaliegas via het spuiten van vloeistof onder hoge druk in de bodem. Volgens Nathalie Kosciusko-Morizet, de Franse minister van milieu, brengt de winning van dit zogeheten onconventionele gas te grote risico`s voor de omgeving met zich mee.
Frankrijk is het eerste land dat een dergelijk verbod uitvaardigt. Schaliegas is ook in Nederland niet onbekend, hier wordt ook naar het onconventionele gas geboord. Het Franse verbod betekent onder meer dat de vergunningen van het Franse Total en het Amerikaanse bedrijf Schuepbach zijn ingetrokken.
Zij hadden vergunningen om op drie plekken in de Aveyron, de Ardèche en de Drôme in het zuiden van Frankrijk naar schaliegas te boren. Beide bedrijven zijn onaangenaam verrast door het verbod. Total wil onder meer weten op basis van welke wettelijke gronden het besluit tot verbod is genomen.
Risico’s bij de winning van schaliegas zijn in dichtbevolkt land te groot
Dinsdag 4 oktober 2011
Onconventioneel gas (schaliegas en steenkoolgas) wordt voorgesteld als de gasbonanza die het leegrakende Slochterenveld kan vervangen en ons compleet onafhankelijk kan maken van Rusland en de Arabische landen. Aan de andere kant nemen de protesten tegen deze vorm van gaswinning hand over hand toe: in de VS, waar het voor het eerst op grote schaal is toegepast, in Australië, Frankrijk, Engeland en nu ook in Nederland.
Onconventioneel gas zit opgesloten in gesteenten waaruit het niet kan doorstromen naar een boorput. Het kan daarom niet met traditionele technieken gewonnen worden. Maar met nieuwe technieken zou dat wel kunnen. In opgetogen media-berichten wordt gesteld dat we wel 10 x Slochteren onder onze voeten hebben. Misschien is dat wat overdreven, maar volgens een recente studie in Netherlands Journal of Geosciences zit er vermoedelijk nog ongeveer 4 x Slochteren in de Nederlandse bodem. Dat lijkt veel, maar slechts een paar procent daarvan is technisch gesproken winbaar. Je moet alles uit de kast halen om het te winnen. Uiteindelijk blijft een paar procent van het Slochterenveld over, een jaar Nederlands gasverbruik.
Met ‘alles uit de kast halen’ bedoelen we dit. Vele tientallen tot honderden boorlocaties (de gaswinners zijn daar heel vaag over). Die liggen vooral in het oosten en zuiden van Nederland, vaak in waardevolle landschappen met veel natuur: Brabant (schaliegas) en de Achterhoek, Salland en Twente (steenkoolgas). Omwonenden hebben maandenlang tot jarenlang last van continu draaiende industriële installaties en zwaar vrachtverkeer. Bij iedere locatie een boorterrein ter grootte van een voetbalveld, maar ook aanvoerwegen en leidingen voor afvoer van gas.
Ook wordt de omstreden fracturing techniek (fracking) toegepast, waarbij het gesteente ondergronds wordt opengebroken door er water met – soms giftige – additieven onder hoge druk in te spuiten. In de VS is gebleken dat dit kan leiden tot ernstige milieuschade voor drinkwater en oppervlaktewater. Waterleidingbedrijven in Nederland zijn daarom zeer beducht voor de gevolgen van gaswinning.
Het antwoord van de gaswinners is steevast dat fracking geen kwaad kan. In de VS zijn ondeugdelijke technieken gebruikt, in Nederland zou het toezicht veel beter zijn, en fracking wordt al heel lang toegepast voor onderhoud van winputten. Dit zijn echter andere omstandigheden, met veel minder hoge druk. Fracking voor winning van onconventioneel gas blijft een omstreden, voor Nederland experimentele techniek.
Misschien dat er inderdaad met betere technieken aan veiligheid gewonnen kan worden. Dat is echter ook duurder. Volgens een studie in opdracht van de provincie Gelderland dekken de opbrengsten van steenkoolgas de kosten niet of nauwelijks. Het is dan maar de vraag of men bereid is die extra kosten voor veiliger productie ook werkelijk te maken. In de VS kon de winning van onconventioneel gas pas goed van de grond komen toen er ten behoeve van de gaswinners door de regering-Bush uitzonderingen werden gemaakt op de milieuwetgeving. Ook Nederlandse wetgeving biedt onvoldoende garanties.
Het toezicht in Nederland wordt veel rooskleuriger voorgesteld dan het is. Tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer bleek onlangs dat het Staatstoezicht op de Mijnen nu al onderbemand is en onderhevig aan bezuinigingen. Dat wordt er niet beter op als daar straks tientallen boringen bijkomen. De reputatie van de overheid als toezichthouder is bovendien niet onomstreden en afhankelijk van de politieke waan van de dag.
Daarnaast is er een flinke toename van risico’s en gaslekkages door het grote aantal boringen dat nodig is. Al is de kans op een ongeluk bij een enkele boring heel klein, die kans neemt snel toe bij een groot aantal boringen. Een ongeluk met gasexplosies of weglekken van grote hoeveelheden vervuild water moet je niet willen in een dichtbevolkt land als Nederland, waar iedere meter van boven- en ondergrond al in gebruik is.
Met het aantal boringen neemt ook de hoeveelheid methaangas toe die naar de atmosfeer lekt. Methaan is een zeer sterk broeikasgas; minstens 72 keer zo sterk als kooldioxide (CO2). Eventuele milieuwinst door het gebruik van meer aardgas in plaats van steenkool wordt daarmee tenietgedaan. Schaliegas wordt daarmee smeriger dan steenkool. Winning van steenkoolgas zou je kunnen combineren met CO2-opslag. Maar ook dan blijft een netto emissie van broeikasgassen het eindresultaat, en de winning van het gas wordt nog duurder door de benodigde infrastructuur van hogedrukgasleidingen voor de aanvoer van CO2.
Winning van onconventioneel gas is daarom een kapitale vergissing. Onconventioneel gas zal waarschijnlijk niet rendabel zijn, tenzij de gasprijs draconisch stijgt. Bovendien gaan we door op een doodlopende weg: het opstoken van het laatste beetje fossiele brandstoffen, het vervuilen van lucht en water, en het opofferen van natuur en landschap. Dit alles om de energiehonger van Nederland voor een jaartje te stillen.
Groot-Brittannië vindt enorme voorraad schaliegas
Donderdag 22 september 2011
In het Britse Blackpool heeft energiebedrijf Cuadrilla Resources een enorme voorraad schaliegas ontdekt. De vondst kan duizenden banen opleveren en de Britse energiemix op zijn kop zetten. Maar er is ook controverse rond het "fraccen", de techniek waarmee het gas gewonnen wordt, en de gevolgen daarvan voor milieu en volksgezondheid.
Volgens Cuadrilla Resources wijzen testboringen rond Blackpool op een voorraad van 5.600 miljard kubieke meter gas, vergelijkbaar met de Britse invoer van gas voor ongeveer vijftig jaar. Het bedrijf maakt zich sterk dat er achthonderd bijkomende bronnen geboord kunnen worden in het gebied, goed voor meer dan vijfduizend banen. De voorraad zou een "schaliegasrevolutie" kunnen leiden die vergelijkbaar is met die in de VS, zegt het bedrijf.
Forse gasbel onder Twente en Achterhoek
Zaterdag 17 september 2011
Een gasbel in de diepe ondergrond lijkt een geschenk uit de hemel nu de Nederlandse gasvoorraad langzaam maar zeker opraakt. Ook onder Twente en de Achterhoek liggen grote voorraden gas in steenkoollagen. Maar de schade aan milieu, natuur en landschap dreigt bij winning desastreus te worden.
In de steenkoollagen onder Twente en de Achterhoek liggen grote hoeveelheden steenkoolgas die het Australische bedrijf Queensland uit Brisbane naar boven wil halen. In heel Nederland ligt 500.000 miljard kubieke meter steenkool- en schaliegas klaar, dat is meer dan de aardgasbel onder Slochteren.
Het ministerie van Economische Zaken heeft Queensland een concessie verleend om naar gas te boren in Twente en de Achterhoek. De provincie Gelderland verzet zich hevig tegen proefboringen, maar in Overijssel is het stil. De provincie noch de betrokken gemeenten lijken zich al te druk te maken over de mogelijke gevolgen van steenkoolgaswinning.
„We staan in Overijssel nog aan het begin van de maatschappelijke discussie. Tot nog toe lijkt niemand te beseffen wat er gaat gebeuren bij winning van het steenkoolgas”, aldus Gerben Mensink van Natuur en Milieu Overijssel. Samen met de Gelderse Milieufederatie is de organisatie een handtekeningenactie tegen steenkoolgaswinning in Oost-Nederland begonnen.
De milieuorganisaties zijn er faliekant tegen vanwege het gevaar voor ernstige milieuvervuiling door het gebruik van chemicaliën. Tevens zouden boortorens en een dicht netwerk aan verlichte pompstations met een wirwar aan water- en gasbuizen een aantasting betekenen voor natuur en landschap. Ook wordt vervuiling van grondwater gevreesd, reden waarom ook waterleidingbedrijf Vitens aan de bel trok. Vitens wil weten of de drinkwatervoorziening in gevaar komt.
In Brabant wil het bedrijf Cuadrilla Resources, dat een concessie verwierf, een proefboring uitvoeren op een industrieterrein in Boxtel. Tegen deze plannen is lokaal massaal verzet gerezen. De Tweede Kamer besprak deze week de situatie met exploitatiebedrijven, deskundigen en bestuurders uit Brabant. Bestuurders vrezen ernstige gevolgen voor milieu en landschap. Minister Verhagen heeft de proefboring tijdelijk stilgelegd na berichten over aardbevingsgevaar bij winning in Engeland. Hij wil nader onderzoek. Ook al is de gasbel economisch zeer aantrekkelijk, de bedenkingen zijn groot.
Tweede Kamer zet vraagtekens bij proefboring schaliegas
Donderdag 15 september 2011
De meningen over de wenselijkheid van het boren naar schaliegas staan haaks op elkaar. Dat merkten leden van de Tweede Kamer tijdens een hoorzitting over de relatief nieuwe energiebron. Tijdens de bijeenkomst met belanghebbenden en deskundigen probeerden ze meer inzicht te krijgen in de kansen en risico's. Het aanboren van schaliegas, dat vooral in Noord-Brabant in de bodem zit, is omstreden.
Schaliegas zit opgesloten in diepe steenlagen. Om het eruit te halen, moet het gesteente 'gekraakt' worden, door er water met zand en chemicaliën onder hoge druk in te pompen.
Aardschokken
In landen waar al veel naar schaliegas wordt geboord, zoals de VS, maken sommige omwonenden van de boorputten zich zorgen over mogelijke vervuiling en aardschokken. Het Britse bedrijf Cuadrilla wil proefboringen gaan doen in de Brabantse gemeenten Boxtel en Haaren. Voor de locatie in Boxtel is al een vergunning verleend.
Tijdens de hoorzitting kwam aan het licht dat er nog grote onduidelijkheden zijn rond schaliegas. Zo lopen de schattingen van de hoeveelheid winbaar gas in de Brabantse bodem uiteen. Optimitische cijfers geven aan dat de totale Nederlandse gasvoorraad met 40 procent stijgt als we het beschikbare schaliegas gaan meerekenen. Sommige wetenschappers lieten tegen de Kamercommissie weten dat ze van veel voorzichtiger schattingen uitgaan.
Gouden kans
Reden voor de bezorgde bewoners om zich hardop af te vragen waarom de ontginning van het schaliegas eigenlijk nodig is. Maar volgens Cuadrilla en andere vertegenwoordigers van het bedrijfsleven laten we een gouden kans liggen als de proefboring niet kan doorgaan.
Ook in andere landen leidt schaliegas tot verhitte debatten. In de VS wordt het op grote schaal gewonnen, daar zijn inmiddels bijna 500.000 boorputten. Maar bijvoorbeeld Frankrijk heeft een stop afgekondigd op het boren naar schaliegas.
Gasexperts zeggen: laat energiebron niet onbenut wegens misstanden bij winning in de VS
Woensdag 14 september 2011
Nederland moet zich niet laten afschrikken door angstverhalen, maar aansturen op het winnen van schaliegas. Deze vorm van aardgas kan een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande gaswinning, zeker nu het Groninger gasveld begint leeg te raken.
Dat zeggen aardgasdeskundigen voorafgaand aan een hoorzitting over onconventioneel aardgas, vandaag in de Tweede Kamer.
Zij stellen dat milieuproblemen zoals in de VS kunnen worden vermeden door goede regelgeving. Daar klagen omwonenden van boorlocaties over bodemverontreiniging en vervuild drinkwater.
‘In de VS konden sommige gasbedrijven er een rommeltje van maken, omdat zij aan veel minder regels zijn gebonden’, legt gasonderzoeker Ruud Weijermars van de TU Delft uit. ‘Met goede regelgeving voorzie ik hier geen Amerikaanse toestanden. We moeten dit niet laten liggen vanwege angst.’
De belangrijkste reden waarom Nederland moet aansturen op schaliegaswinning is volgens deskundigen de energiezekerheid. Conventionele gasvelden raken de komende decennia uitgeput. Om niet te afhankelijk te worden van buitenlandse brandstoffen moet Nederland op zoek naar alternatieven uit eigen bodem. De deskundigen hopen dat een serie proefboringen duidelijk maakt welke rol schaliegas daarbij kan spelen. Want er is nog weinig bekend over de Nederlandse voorraden.
Schaliegas zit in zeer dicht gesteente. Daarom werd het tot voor kort als onwinbaar beschouwd. Maar door verbeterde technieken en een gunstige ontwikkeling van de gasprijzen heeft schaliegaswinning in de VS een hoge vlucht genomen. Daar spreekt men zelfs van een schaliegasrevolutie.
In Nederland wordt het nog niet gewonnen, maar staatsbedrijf Energiebeheer Nederland wil met commerciële partijen proefboringen uitvoeren in Brabant en Oost- Nederland. Daaruit moet duidelijk worden hoeveel schaliegas er is en wat daarvan winbaar is.
Schattingen over dat potentieel lopen fors uiteen, van 100 miljard tot 100.000 miljard kubieke meter. Ter vergelijking: het gasveld in Slochteren bevatte oorspronkelijk circa 2800 miljard kubieke meter aardgas. ‘Het grote verschil tussen de schattingen komt doordat er nauwelijks gericht onderzoek is gedaan’, zegt Frank van Bergen, geoloog bij TNO. ‘We weten dat er schaliegas in de bodem zit, maar verder kunnen we er weinig over zeggen.’
De kans bestaat dus dat het slechts om kleine hoeveelheden gaat. ‘Maar als het geld oplevert en als het kan binnen milieurandvoorwaarden, dan moet Nederland geen nee zeggen tegen winning. Ook bij kleine velden gas en groen gas gaat het niet altijd om kolossale hoeveelheden’, zegt Herman Snoep van het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN). ‘Er bestaat geen grote gouden oplossing voor het energievraagstuk. Dus als je een kans hebt om schaliegas te winnen, moet je die grijpen.’
De normale gaswinning in Nederland zal snel gaan teruglopen. Dat begint met de kleine gasvelden en vanaf 2020 zakt ook de productie van het Groninger veld in rap tempo. Daardoor dalen de aardgasbaten naar verwachting jaarlijks met € 250 miljoen, wat neerkomt op een verlies aan overheidsinkomsten van € 2,5 miljard in 2020.
‘Er is dus veel te verliezen als we de winning van schaliegas laten liggen’, meent Weijermars van de TU Delft. Hij wijst erop dat aardgas in Europa nu al twee keer zo duur is als in de VS. ‘Dat schaadt onze concurrentiepositie. We moeten daarom elke mogelijkheid aangrijpen om goedkope energie te winnen. En fossiele brandstoffen zijn nog altijd het goedkoopst.’
Alle economische argumenten ten spijt groeit de weerstand tegen schaliegas. Bezorgde burgers in Brabantse gemeenten zoals Haaren keren zich tegen voorgenomen proefboringen en dinsdag riep Milieudefensie de overheid op om schaliegas ‘in de ijskast’ te zetten. Zij vrezen taferelen zoals geschetst in de Amerikaanse documentaire Gasland, waarin een inwoner van Pennsylvania het water uit zijn keukenkraan in de fik steekt. Volgens de film is het water verontreinigd met methaan, door schaliegasboringen in de buurt.
Bij schaliegaswinning worden grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën in de bodem gespoten. Die zijn nodig om haarscheurtjes in de schalielagen te maken zodat het gas kan stromen. ‘Ik snap dat mensen daar bang van worden, maar dat is onnodig’, stelt Weijermars. ‘Bedrijven kunnen ook kiezen voor niet-giftige toevoegingen aan de boorvloeistof. Grondwaterverontreiniging is ook bij normale gaswinning een risico. Daar gaat het al 50 jaar netjes.’
Tegenstanders vinden dat Nederland zich beter kan richten op groene energie in plaats van een nieuwe fossiele brandstof. Maar volgens Snoep van ECN botsen schalie en groen niet. ‘De Europese groene doelen staan al vast, 20% duurzame energie in 2020’, legt hij uit. ‘Daar zet schaliegas geen rem op. Het gaat eerder ten koste van kolen of aardgas dat van ver weg komt, zoals van bij de Noordpool.’
Volgens Weijermars is de rentabiliteit het grootste obstakel voor schaliegas. ‘De marges op de winning zijn bijzonder laag. Daarom moeten de kosten omlaag door technologische innovatie.’ Hij hoopt dat Nederland als gasland daarbij een rol kan spelen.
Strijd tegen gasboring Boxtel lijkt gestreden
Maandag 12 september 2011
Terwijl het Brabantse dorp Haaren vorig weekeinde uitliep voor een manifestatie tegen de winning van schaliegas, lijkt het protest in Boxtel tegen een aanstaande proefboring verstomd. De meeste bewoners van de doodlopende weg die uitkomt op de boorlocatie hebben hun protest gestaakt.
Alleen Natasja en Dirk van Oerle, die vrezen voor hun gezondheid en het woongenot in hun opgeknapte boerderij, zijn nog strijdvaardig.
Dinsdag staan ze bij de bestuursrechter in Den Bosch tegenover de gemeente die aan het bedrijf Cuadrilla een bouwvergunning verleende voor de proefboring. ,,Niemand wil toch een boortoren in zijn voortuin.’’
Toestemming
,,Boxtel heeft toestemming gegeven voor de proefboring. Schaliegas is een relatief duurzame fossiele brandstof en mogelijke gaswinning betekent een economische impuls’’, schreef de gemeente minder dan een jaar geleden in een eerste bericht aan de omwonenden.
Effecten
Maar niet alleen in de buurt sloeg de twijfel snel toe, blijkt uit het laatste bericht dat wethouder Peter van de Wiel in de buurt liet bezorgen: ,,Boxtel heeft vanwege berichten over aardbevingen gevraagd om een onafhankelijk onderzoek naar alle mogelijke effecten van een proefboring. De gemeente heeft het boorbedrijf opgeroepen de uitkomst af te wachten.’’
Boerenverstand
Natasja van Oerle blikt terug: ,,De gemeente heeft heel snel een vergunning afgegeven. De wethouder zal zich nu wel op het achterhoofd krabben. Ik ben benieuwd hoe de gemeente nu reageert in de rechtszaak.’’ Ze maakt zich vooral zorgen over de gezondheid van haar twee dochters, vijf paarden, haar man en zichzelf. ,,Als je gaat boren in een diepe steenlaag heeft dat ook consequenties voor de rest van de bodem, zegt mijn boerenverstand. Als je een boek uit de stapel haalt zakt ook de rest in.’’
Chemicaliën
Het gezin vreest bijvoorbeeld voor het drinkwater door het gebruik van chemicaliën bij het boorproces. ,,Cuadrilla zegt dat er geen risico bestaat. Misschien valt het inderdaad mee, maar dat kunnen we pas achteraf zeggen. Ik koop daar niks voor. Schade aan ons huis is nog te vergoeden maar de gezondheid van mij en mijn kinderen is niet te koop.’’
Doorzetten
Van Oerle onderkent dat haar persoonlijke belang in geen verhouding staat tot het grotere belang van de gaswinning. ,,Maar we zijn streberig genoeg om door te zetten.’’
Milieueffecten schaliegaswinning nog onbekend
Zondag 11 september 2011
Om schaliegas uit de diepe steenlagen te krijgen, moeten honderden liters chemicaliën in de grond worden gepompt.
Onduidelijk is nog wat de effecten daarvan zijn als in Brabant geboord gaat worden. Groenlinks wil daarom, dat gestopt wordt met schaliegas zolang de milieueffecten niet zijn onderzocht.
Veel vervuiling in de Verenigde Staten
Een uiterst vervuilende manier van gaswinning die in de Verenigde Staten al op grote schaal wordt toegepast met desastreuze gevolgen voor het drinkwater, zo bleek uit de documentaire Gasland die Tegenlicht zondagavond 4 september uitzond. Terwijl een Europese studie haar twijfels uit over schaliegasboringen, omdat nog onduidelijk is wat de effecten op het milieu en ons drinkwater zijn, is er ook in Nederland toestemming gegeven voor proefboringen in Brabant. GroenLinks wil dat er onmiddellijk gestopt wordt, totdat de schadelijke effecten op het milieu onderzocht en bekend zijn.
Boorstop in Frankrijk
GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout stelde eerder al schriftelijke vragen aan de Europese Commissie over de schadelijke gevolgen van het boren naar schaliegas. Uit de antwoorden blijkt dat de Europese Commissie ook nog niet precies weet wat de millieueffecten precies zijn.
Op initiatief van GroenLinks komt er op woensdag 14 september in de Tweede Kamer een hoorzitting over het boren naar schaliegas in Nederland. In Frankrijk is er al een voorlopige boorstop afgekondigd.
Indrukwekkende documentaire over de gevolgen van schaliegaswinning in de VS
Zondag 11 september 2011
Op 4 september vertoonde de VPRO de documentaire Gasland waarin een filmproducent in de VS gevolgd wordt die een aanbod kreeg om zijn land te leasen zodat er naar schaliesgas geboord kon worden.
Filmmaker Josh Fox, woonachtig in het waterwingebied van New York, kan zijn land leasen aan een bedrijf dat gaswinning op zijn terrein wil gaan doen. Voor 100.000 dollar. Zo’n aanbod kun je moeilijk afslaan. Maar Fox vertrouwt het niet.
Het is het begin van een roadmovie langs de boorputten in de VS.
Schaliegas wordt gezien als een ideale oplossing om de schaarste te overbruggen nadat de aardolie is uitgeput en duurzame energie op wereldschaal nog niet echt op gang is. In de VS zijn al tienduizenden boorputten geslagen om het gas met behulp van veel chemicaliën aan de aardlagen te onttrekken.
De achtertuin van Josh Fox is nu nog een idyllisch bos
maar wat zal schaliegaswinning met zijn land doen?
In GASLAND reizen we door de VS met Fox die, door het leasecontract dat hij kreeg opgestuurd, nieuwsgierig werd naar de ervaringen van mensen die al voor het geld zijn gezwicht. Het is geen reis door Amerika waar je vrolijk van kunt worden. Tal van mensen hebben op zijn minst drinkwatervervuiling, en anders wel gezondheidsklachten of onverkoopbaar land. Onderweg blijkt de stoet van benadeelden die door de Gascowboys wordt achtergelaten, alsmaar groter. En als duidelijk wordt hoe de boorbedrijven het met de politiek geregeld hebben, dat alle booractiviteiten van de normale milieuregels zijn uitgezonderd, houdt Fox het voor gezien; er komt geen handtekening onder het contract.
Op 14 september houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over de risico’s van de winning van schaliegas uit diepe aardlagen in Nederland. Er is al toestemming voor een proefboring in het Brabantse Boxtel.
Haaren vreest boringen schaliegas
Maandag 5 september 2011
Inwoners van het Brabantse Haaren maken zich grote zorgen over een voorgenomen proefboring naar schaliegas net buiten hun dorp. Dat bleek afgelopen zaterdagavond tijdens een openbare discussie georganiseerd door de gemeenteraad.
Verontruste inwoners zijn bang voor grondwaterverontreiniging en ze vrezen dat het landelijke gebied rond Haaren vol komt te staan met boortorens. 'Schaliegas stinkt', is de slogan die her en der in het dorp te lezen valt.
Schaliegaswinning omstreden
Schaliegaswinning is een relatief nieuw fenomeen en in Nederland wordt het nog niet gedaan. Het gaat om aardgas dat in zeer dicht en diepgelegen gesteente zit. Het werd lange tijd als onwinbaar beschouwd, maar nieuwe technieken hebben daar verandering in gebracht. In de VS wordt het al volop gewonnen. Daar spreekt men van een schaliegasrevolutie.
Maar schaliegas is omstreden. Om het te winnen, moeten er haarscheurtjes in het gesteente worden gemaakt. Daarvoor wordt onder hoge druk een mengsel van zand, water en chemicaliën in de bodem gespoten. In de VS klagen omwonenden van boorlocaties over vervuild drinkwater.
Haaren
Volgens geologen zit ook in de Nederlandse bodem schaliegas, vooral in Brabant. Het ministerie van Economische Zaken wil weten of dit op een rendabele manier kan worden gewonnen en heeft een aantal vergunningen uitgegeven voor proefboringen, waaronder een boring in Haaren.
Voor de boor de grond in kan, moet de gemeente Haaren daar ook in toestemmen. Maar de gemeenteraad is er nog niet uit. Om de stemming onder de inwoners te peilen, werden zij uitgenodigd voor een publieke discussie.
Proefboring
Zo verzamelden zich zaterdagavond een kleine 150 belangstellenden op het dorpsplein voor het gemeentehuis om zich te buigen over de voors en tegens. Namens de voorstanders sprak Frank de Boer, directeur van gasbedrijf Cuadrilla, dat de proefboring wil uitvoeren. De tegenstanders werden vertegenwoordigd door Willem Jan Atsma, voorzitter van de actiegroep Schaliegasvrij Haaren.
'Een proefboring is een eerste stap naar daadwerkelijke winning in de regio', houdt Atsma het publiek voor. 'Dat betekent een grote hoeveelheid boorputten in onze mooie omgeving. Er gaan dan veel chemicaliën de bodem in en we weten niet wat daarmee gebeurt.'
Onafhankelijk onderzoek
Volgens Atsma kan Cuadrilla niet aantonen dat boringen in Brabant beter zullen verlopen dan bij andere bedrijven, waarmee hij refereert aan misstanden rond boorbedrijven in de VS. 'Wij willen een verbod op proefboringen tot echt onafhankelijk onderzoek heeft aangetoond dat schaliegas veilig kan worden gewonnen.'
Directeur De Boer van Cuadrilla begrijpt Atsma's bezorgdheid, maar hij vindt de angst voor milieuverontreiniging onnodig. Hij gaat in de op de documentaire Gasland, die op een groot scherm op het dorpsplein wordt vertoond. Daarin is te zien hoe een man uit Pennsylvania het water uit zijn keukenkraan in brand steekt. Door schaliegaswinning in de buurt zou er veel methaan in het water zitten.
Kan niets misgaan
'Zoiets kan bij ons gewoon niet gebeuren', zegt De Boer. 'De wet- en regelgeving is bij ons veel strenger dan in de VS. Om onze boorschacht zitten meerdere lagen beton en het 'fraccen', het maken van de haarscheurtjes in de schalie, gebeurt ver onder het grondwaterniveau, op 3,5 tot 4 kilometer diepte. Er kan niets misgaan.'
Atsma is niet overtuigd. 'BP was ook niet van plan om fouten te maken. Er kan wel van alles fout gaan. En Murphy's law zegt dat als er iets mis kan gaan, het ook misgaat.'
Publiek sceptisch
Ook het toegestroomde publiek is er niet gerust op. Dat blijkt uit de vele vragen die De Boer moet beantwoorden. 'Hoe zit het met dat vieze bruine water dat in de fik vliegt', vraagt een mevrouw. 'Met onze boortechniek is vervuiling van het grondwater uitgesloten', herhaalt De Boer. 'Wat is het verschil met boringen zoals de NAM die al doet', wil een meneer weten. 'De technieken die wij gebruiken worden al tientallen jaren toegepast, alleen nu doen we dat op grotere diepte', antwoordt De Boer.
Het publiek blijft sceptisch. Dat blijkt als zij hun mening mogen geven over stellingen van de gemeenteraad. Ben je het oneens met de stelling, dan ga je bij de rode lampen staan. Ben je het eens, dan ga je bij de groene lampen staan, luidt de instructie. Bij de stelling 'Geen boortorens in ons buitengebied', stelt vrijwel iedereen zich op bij de groene lampen.
Shell krijgt schaliegas-contract Oekraïne
Donderdag 1 september 2011
Shell heeft met de Oekraïense autoriteiten een contract gesloten voor de exploratie van schaliegas. Dat maakte de Oekraïense staatsgasmaatschappij donderdag bekend. De totale waarde van de investeringen kan oplopen tot $ 800 miljoen (ongeveer € 555 miljoen).
Topman Peter Voser van Shell liet weten dat het bedrijf circa $ 200 miljoen gaat uitgeven voor onderzoek en nog eens $ 600 miljoen voor de exploratie.
Schaliegas wordt gewonnen uit kleisteenlagen. Het is over het algemeen moeilijk toegankelijk. Shell boort al naar schaliegas in onder meer China en de VS.
Rusland
Voor Oekraïne gaat het om het eerste contract voor de winning van het gas dat het land uitgeeft. Oekraïne wil de gasproductie opvoeren om minder afhankelijk te worden van de import uit Rusland.
De twee landen kunnen het al jaren niet definitief eens worden over de prijs die Oekraïne voor het Russische gas moet betalen. De ruzies leidden de afgelopen jaren onder meer tot een incidentele afsluiting van de gaskraan richting de Europese Unie.
Uitstel proefboringen naar schaliegas in Boxtel
Vrijdag 26 augustus 2011
Als er al in Boxtel naar schaliegas geboord mag worden, dan gebeurt dit op zijn vroegst in februari. De boor die het Engelse bedrijf Cuadrilla hierbij wil gebruiken, kan niet eerder naar Nederland komen.
Boringen met dit apparaat in het noorden van Engeland duren langer dan verwacht door onverwacht harde gesteenten.
Pas boren als er geen risico's meer zijn
In juni bepaalde minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie dat er in ons land pas mag worden geboord, wanneer alle risico's van deze activiteiten zijn weggenomen.
"Ik kan u verzekeren", zo schreef Verhagen toen aan de Tweede Kamer, "dat indien blijkt dat er sprake is van onacceptabele risico's, er geen boringen naar schaliegas zullen plaatsvinden." Hij wil het licht pas op groen zetten wanneer de veiligheid is verzekerd en 'afdoende rekening is gehouden met de onderzoeksresultaten van de aardbevingen in het Verenigd Koninkrijk.'
Risico-onderzoek loopt nog
Een woordvoerder van Cudarilla verwacht dat vóór het eind van dit jaar het onderzoek naar de risico's is afgerond. Het bedrijf wilde rond deze tijd in Boxtel beginnen met voorbereidende werkzaamheden. Ook die zijn uitgesteld.
VS: Schaliegas bedreigt Rusland als energiemacht
Zaterdag 30 juli 2011
Het commercieel gebruik van schaliegas tast de positie van Rusland als gasleverancier. Dit zegt het Baker Institute van de Amerikaanse Rice University. De universiteit deed onderzoek naar alle facetten rondom schaliegas in opdracht van het Amerikaanse Ministerie van Energie.
1,13 miljard kubieke meter per dag
Door exploitatie van schaliegas zullen wereldwijde gasvoorraden diversifiëren en netwerken van pijpleidingen minder cruciaal maken. De verwachting is dat de productie van schaliegas tot 2040 zal verviervoudigen tot 1,13 miljard kubieke meter per dag. Rusland heeft op dit moment 27 procent in handen van de Europese gasmarkt, die zou in 2040 zijn teruggevallen tot ongeveer dertien procent. Op dit moment bevindt de grootste voorraad aardgas zich in Siberie, waar 48 duizend miljard kubieke meter gas is opgeslagen. Op de Europese markt wordt per jaar ongeveer 500 miljard kubieke meter verbruikt.
Politiek belang
Volgens het rapport kan de positie van de VS politiek versterkt worden door de verschuivende machtsverhoudingen. In het rapport staat dat ‘een meer energie-onafhankelijk Europa beter gepositioneerd zal zijn om zich achter de Verenigde Staten te scharen in internationale kwesties die niet de volledige steun hebben van Rusland. Er wordt ook opgemerkt dat de commerciële exploitatie van schaliegas in Europa wellicht zal worden afgeremd door grondbezit en ecologische bezwaren.
Exploitatie
De VS bereidt in verschillende Europese landen exploitatievergunningen voor zoals het Verenigd Koninkrijk, Roemenië, Polen en Oekraïne. Het laatste land is saillant omdat deze nu in grote mate van Rusland afhankelijk is. Het Baker Institute denkt dat de Russische SouthStream-pijpleiding nooit zal worden gebouwd, terwijl de Arctische gasvoorraden van Rusland pas over twintig jaar zouden worden aangeboord. Ook wordt opgemerkt dat de Europese Nabucco-pijpleiding op Irak zou kunnen worden gericht in plaats van op de Kaspische producenten.
Download hier het rapport van het Baker Institute van de Amerikaanse Rice University
Veiligheid drinkwater niet zeker bij boren naar schaliegas
Vrijdag 22 juli 2011
Vewin, de overkoepelende organisatie van drinkwaterbedrijven in Nederland, vindt dat er alleen proefboringen naar schaliegas kunnen plaatsvinden als uit onderzoek blijkt dat het grondwater geen gevaar loopt. ‘Daarover hebben we nu onvoldoende informatie’, zegt woordvoerder Cees Verkerk van Vewin.
Gevolgen schaliegaswinning onbekend
Minister Verhagen (EL&I) heeft recentelijk in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat ‘Voordat er daadwerkelijk geboord wordt, zal worden geborgd dat de veiligheid - op het moment dat (proef)boringen plaatsvinden - is verzekerd.’
Veiligheid
Vewin vindt dat daarbij gekeken moet worden naar de chemicaliën die worden gebruikt in het proces om gas vrij te maken uit de kleihoudende lagen. Deze manier van gaswinning mag geen enkel risico opleveren voor de drinkwaterbronnen.
Verhagen heeft de Tweede Kamer een onderzoek toegezegd waaruit moet blijken of de veiligheid van het grondwater is geborgd. Vewin vindt dat eerst duidelijkheid moet komen over de gevolgen voordat vergunningen worden verleend.
Proefboringen
Verkerk: ‘Er mag pas worden geboord als de drinkwatersector akkoord gaat. Wij zijn heel benieuwd of het veilig kan, daar gaat het om. Laat het maar zien.’ Vewin wil graag betrokken zijn bij het onderzoek en samenwerken met de overheid en het bedrijf dat de proefboringen wil uitvoeren. Dit speelt met name in Noord-Brabant en Gelderland.
Chemicaliën
Bij het boren naar schaliegas wordt gebruik gemaakt van chemicaliën. Drinkwaterbedrijven vrezen dat die in het grondwater terecht komen.
Goudzoekers
In het VPRO programma Goudzoekers laat Brabant Water bij monde van directeur Guïljo van Nuland weten over te weinig informatie te beschikken om een goede risico-analyse te maken rondom Schaliegasboringen. Van Nuland: “Als fouten worden gemaakt bij de boring is de kans op vervuiling van drinkwaterbronnen aanwezig.” Ook Vewin vindt dat eerst duidelijkheid moet worden verschaft over de gevolgen van Schaliegaswinning voor drinkwaterbronnen.
Proefboren schaliegas op Veluwe uitstellen
Donderdag 23 juni 2011
De Gelderse Milieufederatie heeft 22 gemeenten op de Veluwe (waaronder Apeldoorn, Epe en Brummen) en in de Achterhoek een brief gestuurd met een oproep bij het Rijk aan te dringen op een voorlopig verbod op proefboringen naar steenkool- of schaliegas.
Het gaat om proefboringen die het Australische bedrijf Queensland Gas Company wil doen in de Achterhoek en op de Veluwe. Daarvoor heeft het ministerie van Economische Zaken in 2009 toestemming verleend, maar de Provincie Gelderland en de Gelderse Milieufederatie hebben daar bezwaar tegen aangetekend.
De Gelderse Milieufederatie wil een uitstel van de proefboringen zolang er onduidelijkheid is over nut en noodzaak ervan en over de effecten op de ondergrond en het grondwater. Dat heeft te maken met het feit dat bij het boren naar dit gas veel boorgaten worden gemaakt. Als gevolg daarvan kunnen lagen die ondermeer grondwater tegenhouden lek worden geprikt, wat weer gevolgen voor de grondwaterstand kan hebben.
Verder is de winning van schaliegas omstreden door het vrijkomen van grote hoeveelheden methaan die weglekken tijdens de winning en het gebruik van chemicaliën.
Voorlopig geen proefboringen naar schaliegas in Brabant
Woensdag 22 juni 2011
De komende maanden vinden er in Brabant geen proefboringen naar schaliegas plaats. Minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie heeft dit besloten.
Eerst moeten volgens de bewindsman alle risico's van deze activiteiten zijn weggenomen.
Aardbevingen
De beslissing van Verhagen komt twee weken na aardbevingen, begin deze maand in Engeland waar Cuadrilla al naar schaliegas boort. Vanuit ons land is het bedrijf om opheldering gevraagd. Cuadrilla wil ook in Boxtel en Haaren gaan boren.
'Ik kan u verzekeren,' zo schrijft Verhagen aan de Tweede Kamer, dat indien blijkt dat er sprake is van onacceptabele risico's, er geen boringen naar schaliegas zullen plaatsvinden.' Hij wil het licht pas op groen zetten wanneer de veiligheid is verzekerd en 'afdoende rekening is gehouden met de onderzoeksresultaten van de aardbevingen in het Verenigd Koninkrijk.'
Onlangs pleitten Gedeputeerde Staten nog vergeefs voor een zogeheten moratorium. Jules Iding noemde het toen uitermate teleurstellend dat Verhagen niet rustiger aan wil doen met de proefboringen. De provinciebestuurder vindt dat de bewindsman zich schuldig maakt aan minachting van de Brabanders.
BGS
De Britse geologische dienst BGS heeft over de laatste aardbeving op 27 mei in Blackpool gezegd dat het epicentrum lag op 500 meter van de plek waar Cuadrilla boort. De diepte werd bepaald op ongeveer 2 kilometer.
De schokgolven waren vergelijkbaar met de zwaardere beving op 1 april. Kort voor beide bevingen werd water in de grond geïnjecteerd, een bekende oorzaak voor kleinere bevingen.
De omstandigheden ‘suggereren’ dat er een verband mogelijk is, aldus de voorzichtige eerste conclusie van de BGS.
Proefboringen schaliegas gaan door
Woensdag 8 juni 2011
Minister Maxime Verhagen (Economische Zaken) ziet vooralsnog geen reden om een proefboring naar schaliegas in Noord-Brabant tegen te houden. Voor eventueel definitieve boringen, moet opnieuw toestemming worden verleend.
In een brief aan de Tweede Kamer schrijft hij woensdag dat in ons land ruime kennis en ervaring aanwezig is met het boren naar gas en de veiligheid voor mens en milieu gewaarborgd is.
Onderzoek gevolgen
Het Britse bedrijf Cuadrilla liet juist woensdag weten de ingenieursbureaus Haskoning en Oranjewoud onderzoek te laten doen naar gevolgen van een proefboring naar schaliegas in Boxtel.
Andere bodem
De bureaus hebben de opdracht gekregen om de overwegend positieve resultaten van een Engels onderzoek te vertalen naar de situatie in Boxtel, waar de geologische samenstelling van de bodem anders is en bovendien relatief diep geboord moet worden.
Onrust
Over de proefboring naar schaliegas is recentelijk veel onrust ontstaan. In Duitsland en Frankrijk wordt pas op de plaats gemaakt met de boringen. Onder meer de provincie Noord-Brabant en de gemeente Boxtel vroegen minister Verhagen om een onafhankelijk onderzoek.
2 vergunningen
Volgens Verhagen zijn proefboringen en testen nodig om duidelijk te krijgen hoeveel gas er is en waar het zit. Ook kan dan duidelijk worden of het gas in de toekomst goed gewonnen kan worden. Tot op heden zijn er 2 vergunningen verleend voor het opsporen van schaliegas.
Verhagen wijst erop dat als er later sprake is van winning van het gas, hij daar eerst apart toestemming voor moet verlenen.
Wethouder Peter van de Wiel van Boxtel is nog niet tevreden en laat desgevraagd weten dat alle schijn van partijdigheid moet worden vermeden om het publiek te overtuigen en gerust te stellen. De wethouder mist in het Engelse rapport bovendien de risico's van aardbevingen die zich kortgeleden hebben voorgedaan in de regio van de proefboring in Engeland.
TNO: “Grootschalige winning schaliegas pas over 5 jaar aan de orde”
Vrijdag 27 mei 2011
Afgelopen woensdag, 25 mei, werden inwoners van Boxtel ingelicht over de plannen om in hun gemeente een eerste proefboring naar schaliegas te doen.
Het grootschalig winnen van schaliegas is nog niet aan de orde en wordt pas over 5 tot jaar 10 jaar verwacht. Dit blijkt uit een eerste verkennend onderzoek van TNO.
Huidige alternatieve energie technologieën zijn nog onvoldoende ontwikkeld om fossiele brandstoffen te vervangen. Tot het moment dat we volledig kunnen overgaan op duurzame alternatieven zijn we afhankelijk van olie, kolen en gas. Hiervan is gas de schoonste en bovendien flexibel in te zetten om piekbelasting op te vangen. Gas is voor Nederland al 50 jaar belangrijk als energiebron, maar ook voor inkomsten in de vorm van aardgasbaten.
Nederland kent een aantal grote gasreservoirs zoals het Slochteren gasveld in Groningen. De hoeveelheid gas in deze reservoirs is echter eindig. Voor de energievoorziening is het mogelijk om buitenlands gas te importeren, maar hierdoor wordt Nederland afhankelijker van gasleverende landen, zoals Rusland. Om dit zo lang mogelijk uit te stellen wordt er gezocht naar nieuwe mogelijkheden om gas te winnen. Een van deze nieuwe voorraden zou het zogenaamde schaliegas kunnen zijn.
Schaliegas
Schaliegas is aardgas dat “opgesloten” zit in kleisteenlagen in de ondergrond. Deze lagen worden ook wel ‘schalies’ genoemd. Uit een eerste verkennend onderzoek van TNO voor Energie Beheer Nederland blijkt dat de Nederlandse ondergrond potentieel veel schaliegas bevat. Deze lagen bevinden zich in de Nederlandse ondergrond op veelal meer dan twee kilometer diepte. Het winnen van gas hieruit is lastiger dan het winnen uit zandsteen zoals in Groningen, omdat de structuur veel compacter is.
Winning van schaliegas
Op dit moment is grootschalige winning van schaliegas in Nederland nog niet aan de orde. De verwachting is dat dit nog minimaal 5-10 jaar op zich laat wachten. De techniek die wordt gebruikt om schaliegas te winnen wordt ‘fraccing’ of kraken genoemd. Bij het kraken wordt het gesteente waar het gas in zit, gebroken door onder hoge drukwater en zand in de schalielaag te pompen. Hierbij worden mogelijk ook chemicaliën gebruikt, die onder andere noodzakelijk zijn om het zand en water in oplossing te houden gedurende transport, de put open te houden en corrosie van de put tegen te gaan. Iedere producent bepaalt zelf of en zo ja welke chemicaliën daarvoor worden gebruikt.
Boringplaatsen
In de Verenigde Staten wordt al meerdere jaren geboord naar schaliegas. Op dit moment komt 20% van de gaswinning in de VS uit schaliegas. Hiervoor zijn veel putten nodig. In de VS kan dat, maar omdat ruimte in Nederland zeer beperkt is, is het hier niet mogelijk noch wenselijk om zoveel boorputten te maken. Mocht het gericht zoeken naar schaliegas succesvol zijn, dan kan in Nederland schaliegas wellicht geproduceerd worden. Daarvoor zijn hoogwaardige technieken, zoals het plaatsen van meerdere boringen vanaf één locatie noodzakelijk, en de nodige kennis.
(Bron: TNO, Drs. Inès van Arkel)
Gemeente Boxtel wil nader onderzoek naar proefboring schaliegas
Donderdag 26 mei 2011
De gemeente Boxtel, die al een bouwvergunning heeft gegeven voor een proefboring naar schaliegas op gemeentegrond, wil nog een onafhankelijk onderzoek naar de risico's.
Het verzoek om een extra onderzoek is neergelegd bij het Britse bedrijf Cuadrilla, dat de proefboring gaat uitvoeren, en bij het ministerie van Economische Zaken.
Wethouder Peter van de Wiel heeft dat woensdagavond gezegd op een drukbezochte bijeenkomst voor inwoners, georganiseerd door de lokale politiek. Eerder deze maand vroeg een ruime meerderheid van Provinciale Staten in Noord-Brabant al om een onafhankelijk onderzoek.
Proefboring
Boxtel heeft vorig jaar reeds ingestemd met de proefboring op een industrieterrein. "Publiek draagvlak is aan corrosie onderhevig en we hebben dat signaal opgepikt”, verklaarde de wethouder over de onrust die nadien is ontstaan over de geplande proefboringen in Brabant.
Moratorium
Tweede Kamerlid Diederik Samsom (PvdA) die in Boxtel aanwezig was, verliet de avond met het plan om in de Tweede Kamer een hoorzitting te houden. De kans op een moratorium (opschorting van de proefboring) acht hij klein.
Plan doorzetten
Voor zover tot nu toe bekend heeft Cuadrilla het plan voor een extern onderzoek nog in beraad. Het bedrijf zet het plan door om na de zomer in Boxtel met boren te beginnen. Een woordvoerder benadrukte dat deze week in Engeland juist een uitgebreid parlementair onderzoek is afgerond.
Donderdag 19 mei 2011
Het Britse bedrijf Cuadrilla, dat in Brabant wil gaan boren naar schaliegas, heeft communicatiebureau Van Luyken in de arm genomen om ‘de juiste informatie’ te verspreiden. Volgens adviseur Hans Weijel van Van Luyken hebben tegenstanders van de boringen, waaronder Brabant Water en Provinciale Staten, een informatieachterstand en wordt er veel foute informatie verspreid.
Journalisten
Iedereen is welkom in Blackpool (Engeland) om met eigen ogen te kijken hoe Cuadrilla naar schaliegas boort, zegt Weijel. ‘Daar kun je de beelden zien die bij ons verhaal horen.’ Tot nu toe heeft een aantal journalisten van dit aanbod gebruik gemaakt, zegt Weijel.
Cowboys
De weerstand tegen de gasboringen komt volgens Weijel voort uit verhalen uit de Verenigde Staten en de film Gasland. Die concentreert zich op fouten die zijn gemaakt bij schalieboringen in de VS. Weijel: ‘Op een totaal van 400 duizend putten is het bij 15 tot 20 behoorlijk fout gegaan. Die film heeft veel stof doen opwaaien. De suggestie is: dit krijg je als je naar schaliegas boort. Maar daar waren cowboys aan het werk, die film geeft een verkeerd beeld.’ Volgens Weijel neemt Cuadrilla strenge veiligheidsmaatregelen in acht, die voorkomen dat het drinkwater vervuilt. ‘Dit soort verhalen wordt niet verteld. Die vertellen wij nu aan Brabant Water, Provinciale Staten, journalisten en het publiek.’
Bang gemaakt
Weijel erkent dat het ‘verschrikkelijk moeilijk’ is nuances aan te brengen in een vastgezet beeld dat mensen hebben. ‘Maar ze kunnen in ieder geval luisteren naar het verhaal van Cuadrilla. We kunnen laten zien dat de manier waarop Cuadrilla boort niet schadelijk is. De mensen zijn bang gemaakt. Als mensen tegen het gebruik van fossiele brandstoffen zijn, heb ik geen argumenten, want ook schaliegas is een fossiele brandstof.’
Hieronder staat een bedrijfsfilm van Cuadrilla waarin het principe van de boring wordt uitgelegd.
PS Brabant ongerust om gasboringen
Woensdag 11 mei 2011
Een ruime meerderheid van Provinciale Staten in Brabant heeft ernstige bedenkingen bij proefboringen naar schaliegas in de provincie.
Risico’s in beeld
D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren, PvdA en de coalitiepartijen CDA en SP willen dat eerst de risico’s in beeld worden gebracht en dat tot die tijd bij de overheid wordt aangedrongen op uitstel van proefboringen. Ze bespreken het onderwerp vrijdag in een commissievergadering.
Schaliegas
Het Britse bedrijf Cuadrilla wil op locaties in Boxtel en Haaren met proefboringen onderzoek doen naar mogelijk permanente winning van schaliegas. De gemeente Boxtel heeft al een vergunning voor de proefboring gegeven.
Scheuren in gesteente
Schaliegas is aardgas dat met een nieuwe methode te winnen is uit leisteenlagen in de ondergrond, op ruim 4 kilometer diepte. Er worden met hoge waterdruk scheurtjes gemaakt in het gesteente. Via de scheurtjes stroomt het gas naar de boorput.
Chemicaliën in water
Cuadrilla heeft toegegeven dat aan het testwater chemicaliën worden toegevoegd. In Haaren bestaat onder de lokale bevolking weerstand en ook de gemeente begint te twijfelen. Ook drinkwaterbedrijf Brabant Water eiste eerder meer duidelijkheid over de proefboringen.
Brabant Water vreest proefboring aardgas
Woensdag 20 april 2011
Drinkwaterbedrijf Brabant Water zal zich verzetten tegen mogelijke proefboringen naar schaliegas als er niet meer duidelijkheid komt over de gevolgen voor het drinkwater. Dat liet de directeur van het waterbedrijf, Guiljo van Nuland, weten.
Schaliegas
Het Britse bedrijf Cuadrilla wil op locaties in Boxtel en Haaren de mogelijke winning van schaliegas onderzoeken. Daarvoor zijn chemicaliën nodig. De aard en omvang van de chemische middelen worden door de Britten niet prijsgegeven uit concurrentieoverwegingen.
Bezwaar
De gemeente Boxtel heeft begin dit jaar een bouwvergunning aan Cuadrilla verleend. Alleen de Rabobank, met een datacentrum, in de buurt, heeft bezwaar aangetekend. Een vergunningsaanvraag voor Haaren wordt binnenkort verwacht. Brabant Water denkt dat een bezwaar tegen die locatie ook een remmend effect zal hebben op de situatie in Boxtel.
Mijnwet
Dat Brabant Water niet eerder bezwaar aantekende, ligt volgens Van Nuland aan de wijze waarop de bouwvergunning is geregeld. ‘Alle informatie wordt op rijksniveau door Economische Zaken verschaft en is gebaseerd op de Mijnwet. De nadruk ligt op de economische aspecten en veel minder op de gevolgen voor het milieu en drinkwater. Hierdoor zijn we als regionale belanghebbende niet in staat gesteld om tijdig een standpunt te bepalen’.
Nieuwe methode
Schaliegas is aardgas dat met een nieuwe methode te winnen is uit leisteenlagen in de ondergrond, op ruim 4 kilometer diepte. Er worden met hoge waterdruk scheurtjes gemaakt in het gesteente. Via de scheurtjes stroomt het gas naar de boorput.
Gemeenten tegen winning schaliegas
Zaterdag 26 maart 2011
Na Boxtel zouden er ook in Helvoirt proefboringen naar schaliegas moeten komen. Grote voorraad in de Brabantse bodem ontketent goudkoortssymptomen... Overheid drukt zin door.
De overheid wil proefboringen naar schaliegas, ook wel moeilijk winbaar gas genoemd, doen in het Brabantse Helvoirt. Helvoirt moet de tweede plek in Nederland worden waar de proefboringen plaatsvinden, in Boxtel is dit al het geval. De overheid ziet grote voordelen in de winning van schaliegas, maar gaat volgens critici voorbij aan de even zo grote risico's en de wensen van de bewoners. Gemeente Haaren wil allereerst zekerheid over de risico's van de boringen, maar een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie laat weten dat zij geen inspraak heeft. De uiteindelijke beslissing ligt bij de overheid.
Niet alleen wordt het landelijk uitzicht door de 26 meter hoge boortorens verpest, belangrijker nog is dat er vrij weinig bekend is over de gevolgen van de winning. En wat wel bekend is baart zorgen.
Uit documenten van de EPA (de milieuwaakhond van de Amerikaanse regering) blijkt dat door de gaswinning verhoogde concentraties radioactieve stoffen, zoals radon, in het grondwater zitten.
Wethouder Erik van den Dungen van de gemeente Haaren is nog terughoudend. In Trouw zegt hij:
'We hebben nog geen officiële vergunningaanvraag gehad. Er is slechts gekeken waar de boring moet plaatsvinden. Maar ik ben zelf nog niet overtuigd. Zolang de gezondheid en de veiligheid van de mensen niet gegarandeerd is, neig ik naar een nee.'
Wat de wethouder er van vindt doet er eigenlijk niet toe. Voorlichter van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Jan van Diepen, laat duidelijk weten dat de gemeente er niets over te zeggen heeft: 'Het nationaal belang prevaleert. De vergunningen voor opsporing en winning voor gas worden op nationaal niveau afgegeven. Een gemeente kan weliswaar vertragen, maar niet tegenhouden.'
De bewoners hoeven zich volgens Van Diepen geen zorgen te maken: 'Er zijn in Nederland tot nu toe zo'n 3200 boringen geweest naar olie en gas dat zich diep onder de grond bevindt. In één geval is dat misgegaan. In de begintijd, in 1965, is er een ontploffing geweest in het Drentse Sleen. Daarna nooit meer. Voor het gebruik van chemicaliën in boorgaten gelden zeer strenge regels in Europa.'
Shell zet in op schaliegas in China
Vrijdag 25 maart 2011
Shell boort op zeventien plekken in China naar zogenaamd 'schaliegas’. Dit meldde het Financiele Dagblad gisteren. Als uit de boringen blijkt dat dit gas gewonnen kan worden in China, gaat Shell in het land ongeveer één miljard dollar uitgeven aan deze vorm van gaswinning.
In de VS wordt dit gas al op grote schaal geëxploiteerd. In Nederland onderzoekt onder andere TNO wat de mogelijkheden van deze nieuwe gaswinning zijn.
Schaliegas wordt ook wel onconcentieel gas genoemd en wordt gewonnen uit de schalielaag in de bodem. Schalie bestaat uit kleideeltjes waartussen zich gas bevindt. Lagen schalie in de aardkorst moeten worden benaderd door horizontaal boren en tijdens de winning moet het gesteente worden verhit tot 400°C. Wel moeten oplossingen worden gevonden om milieuschade tegen te gaan, bijvoorbeeld omdat veel van deze oliehoudende schalie in natuurgebieden wordt gevonden.
Eind vorig jaar begon Shell samen met de Chinese partner PetroChina te experimenteren met het Fushun-gasblok in de Sichuan-provincie.
'Amerikaanse winningsmethode schaliegas is geen optie'
Dinsdag 22 maart 2011
Kan Nederland binnen eigen grenzen met nieuwe mijnbouwtechnieken een alternatief ‘Slochteren’ aanboren in de vorm van schaliegas? Het Technisch Weekblad zet er wat kanttekeningen bij.
Komt na 2024 ons gas met lng-schepen uit Qatar, Algerije, of via een pijpleiding uit Rusland?
Of kan Nederland binnen eigen grenzen met nieuwe mijnbouwtechnieken een alternatief ‘Slochteren’ aanboren in de vorm van schaliegas? Dat is de inzet van proefboringen die binnenkort van start gaan in Noord-Brabant en de Peel.
Grote investeerders en oliemaatschappijen houden de bedrijven die nu in Nederland een exploratievergunning hebben nauwlettend in de gaten. Een potentieel aan aardgas ter grootte van Slochteren kan natuurlijk zeer winstgevend zijn. Echter, de risico’s zijn eveneens groot. Ervaringen in de VS duiden zowel op een toenemende hoeveelheid gas die te winnen is uit schalielagen, als op het risico van ernstige milieuschade.
Het Department of Energy in de VS schat dat men in 2030 voor de helft van de gasbehoefte in de VS kan voorzien door winning van ‘onconventioneel’ of schaliegas. TNO stelt dat een dergelijk exploratiepotentieel ook geldt voor Europa. Zeer voorzichtige schattingen van het Nederlandse onderzoeksinstituut wijzen op een mogelijk voorkomen in Nederland van 1,4 tot 3,0 TCM ofwel 1,4 tot 3,0 x 1012 m3 aardgas in schalie of kleisteen, van oorsprong de modder van ondiepe zeeën die tot ongeveer 325 miljoen jaar oud kan zijn. Waarbij vervolgens de grote vraag is: hoeveel daarvan is winbaar? Dat wordt bepaald door technische inventiviteit.
Zoals onze correspondent in de VS Teake Zuidema al eerder beschreef (zie Technisch Weekblad 9, pagina 21), gaat de schaliegaswinning in de VS en met name in Pennsylvania gepaard met grote schade aan het milieu. Om het methaan vrij te maken uit het schaliegesteente, is hydraulic fracturing of ‘fracking’ nodig, een techniek die ook bij conventionele olie- of gaswinning wordt toegepast om meer fossiele brandstof naar boven te halen. Het behelst de inspuiting, in een horizontaal boorgat, van grote hoeveelheden zand en water – per put zo’n 15.000 kubieke meter – en vaak een chemische stof, zodat in een schalielaag een druk ontstaat – 50 MPa is niet ongewoon – waardoor scheurtjes in het gesteente komen en het gas vrijkomt. Het ingespoten zand dient om de ‘poriën’ open te houden.
Door toevoeging van stoffen als chloor, kerosine, tolueen of formaldehyde is de kraakvloeistof na gebruik chemisch afval, dat zowel in de put (doordat het in contact komt met grondwater) of aan de oppervlakte schadelijk kan zijn. In de VS is het afvalwater in grote hoeveelheden afgevoerd naar rioolwaterzuiveringsinstallaties, die niet in staat blijken die stoffen adequaat te verwijderen, zodat veel van de schadelijke stoffen in rivieren terecht komen.
TNO: nog tot 2025 om betere winningsmethoden te ontwikkelen
Drie onderzoekers van TNO benadrukken dat, wil schaliegas in Europa een kans maken, die milieueffecten uitgebannen dienen te worden. Zij staan dus voor de opgaaf ofwel de fracking-techniek te verbeteren, bijvoorbeeld door de gebruikte vloeistof in een gesloten systeem te houden en te herinjecteren, ofwel door een alternatief te vinden voor fracking. ‘Het is geen optie de Amerikaanse methoden klakkeloos over te hevelen naar Europa’, zegt Yvonne Schavemaker van TNO. ‘Of we zoeken een alternatief voor water, zand en chemicaliën’, zegt collega Oscar Abbink. ‘Misschien moeten we een andere vloeistof dan water gebruiken.’ Welke vloeistof daarvoor in aanmerking komt, wil hij nog niet zeggen.
Het Engelse bedrijf Cuadrilla Resources gaat het eerst proefboren, 3.400 tot 4.000 m diep onder industrieterrein De Vorst in Boxtel (Noord-Brabant). Ook het Australische bedrijf Queensland Gas heeft een exploratievergunning en gaat boren in Noord-Brabant, Gelderland of Overijssel. DSM heeft een licentie in de Peel (Limburg), waar ook schalielagen aanwezig zijn. Cuadrilla hoopt al na drie jaar daadwerkelijk schaliegas te kunnen winnen, al wijst Frank van Bergen (ook TNO) erop dat het bedrijf dan eerst zijn exploratievergunning moet omzetten in een winningsvergunning.
Publieke acceptatie
Abbink benadrukt dat de Nederlandse conventionele aardgasreserves nog tot 2025 meegaan en er dus nog tijd is voor onderzoek naar schaliegas om te voorkomen dat milieueffecten zoals in de VS hier optreden. ‘De winningsmethode moet beslist beter dan wat nu in de VS gebeurt. En het is hier sowieso onmogelijk om elke vijfhonderd tot achthonderd meter een boorinstallatie neer te zetten, zoals in Amerika. Dus dat is nog een grote technische uitdaging. En we hebben aan de discussie over de koolstofdioxideopslag in lege aardgasvelden gezien hoe belangrijk publieke acceptatie is.’
De Energieraad heeft op dat laatste punt al aan de minister geadviseerd (op 9 februari) om eigenaren en gebruikers van land waaronder schaliegas gewonnen wordt, mee te laten delen in de opbrengst van dat gas en zo hun positieve grondhouding te stimuleren. De Energieraad wijst er ook op, dat als meer gas beschikbaar is voor energiecentrales, er minder steenkool nodig is, er dus minder koolstofdioxide wordt uitgestoten en de noodzaak om koolstofdioxide af te vangen en ondergronds op te slaan minder dringend is.
Bron: technischweekblad.nl
Productie schaliegas in VS verdubbeld
Donderdag 10 maart 2011
Het belang van schaliegas blijft de komende jaren in de Verenigde Staten fors stijgen. In 2035 zal schaliegas
45% van de totale Amerikaanse gasconsumptie voor zijn rekening nemen. Vorig jaar was dat nog maar 14%.
Dat blijkt uit de Annual Energy Outlook 2011 van de Amerikaanse Energy Information Administration (EIA).
De groei is mogelijk door de grote nieuwe gasreserves die in de Amerikaanse ondergrond gevonden zijn. De EIA heeft in het eind 2010 verschenen jaarbericht de technisch haalbare onbewezen reserves van schaliegas bijna verdubbeld ten opzichte van het jaar ervoor. De import van aardgas door de Verenigde Staten zal door de toegenomen binnenlandse beschikbaarheid de komende decennia afnemen.
Naar verwachting zal de productie van schaliegas de komende 25 jaar verdubbelen. De groei van de binnenlandse aardgasproductie heeft wel gevolgen voor de prijs, die weliswaar zal stijgen maar achterblijft bij de prognose die de EIA vorig jaar nog voor 2035 af gaf. Schaliegas wint wereldwijd de laatste periode sterk aan populariteit.
Nieuwe boortechnieken hebben de ontsluiting van de voorheen onbruikbare reserves mogelijk gemaakt. In de Verenigde Staten steeg de productie in 2008 naar 56 miljard kubieke meter, een stijging met 71% ten opzichte
van het jaar daarvoor.
A - Conventioneel aardgas
B - Afsluitende laag/zegel
C - Gasrijk schalie
D - 'Tight gas' opgesloten in hard gesteente
E - Olie
F - Geassocieerd aardgas
G - Menthaan in steenkool
In Europa staat de ontwikkeling van schaliegasvoorraden nog in de kinderschoenen, ondanks het feit dat er inmiddels grote hoeveelheden gas zijn aangetroffen in de ondergrond. Een deel daarvan zit in Nederland
(bijvoorbeeld Twente), al zitten de grootste aangetoonde schaliegasreserves in Duitsland, Polen, Groot-Brittannië, Zweden en Hongarije. Probleem is wel dat Europa over het geheel genomen veel dichter bevolkt is dan de Verenigde Staten, wat de ontsluiting van de nieuwe gasreserves kan bemoeilijken. Schalie is een andere benaming voor kleisteen, een "platig" gesteente, ontstaan door eeuwenlange samendrukking van klei. Het bevat
net als leisteen - dat uit schalie kan ontstaan - oliën en gas die tussen de platen of in de poriën zitten.
Bron: SHELL Venster met toestemming van SHELL geplaatst
Bezwaren tegen proefboring schaliegas Boxtel
Dinsdag 1 maart 2011
De gemeente Boxtel heeft meerdere bezwaren ontvangen tegen de bouwvergunning die is verleend voor een proefboring naar schaliegas. Aldus meldt Binnenlands Bestuur.
Een gemeentewoordvoerder heeft dat maandag gemeld nadat de beroepstermijn afgelopen vrijdag was gesloten. Het was maandag nog niet volledig duidelijk wie precies officieel bezwaar maakt tegen het plan. Wel staat vast dat de Rabobank beroep heeft ingesteld.
Aardgas
Schaliegas is aardgas dat met een nieuwe methode te winnen is uit leisteenlagen in de ondergrond, op ruim 4 kilometer diepte. Er worden met hoge waterdruk scheurtjes gemaakt in het gesteente. Via de scheurtjes stroomt het gas naar de boorput.
Nieuw datacentrum
De Rabobank wil van de gemeente weten wat de risico’s voor haar nieuwe datacentrum in Boxtel zijn als de proefboring slaagt en er gas uit de bodem wordt gewonnen. Een woordvoerder van de bank heeft dat maandag bevestigd.
Laag risico
De Rabobank telt drie datacentra in Nederland. In het datacentrum liggen de gegevens van alle klanten opgeslagen en worden alle betalingen verwerkt. Het nieuwste datacentrum is vanwege de lage risico’s gebouwd op het bedrijventerrein in Boxtel dat de gemeente nu ook heeft uitgekozen voor de proefboring.
Vervolg
Het beroep van de Rabobank is niet per se gericht tegen de proefboring maar wel tegen een mogelijk vervolg, aldus de woordvoerder. Eerder reageerden ook enkele omwonenden verontrust op het plan.
Brabant Resources
De vergunning voor de proefboring is verleend aan Brabant Resources, de Nederlandse tak van het bedrijf Cuadrilla.
'Boren naar Brabants gas is schadelijk'
Maandag 28 februari 2011
Het boren naar schaliegas, zoals wordt overwogen in Noord-Brabant, is veel schadelijker voor het milieu dan gedacht. Aldus meldt de Volkskrant vanmorgen op de voorpagina.
Het water dat vrijkomt bij het winnen van schaliegas bevat radioactief radium, meldt de krant op basis van documenten van Amerikaanse milieubeschermingsinstanties. Gisteren werden deze documenten gepubliceerd door The New York Times.
De Volkskrant: ’ Hoewel de straling niet direct schadelijk is voor mens en dier, waarschuwen de onderzoekers voor het risico dat het radium in het drinkwater of in de voedselketen terechtkomt. Bij opname in het lichaam kan het onder meer kanker veroorzaken.’
In Nederland is alleen een vergunning voor een proefboring afgegeven. Het Staatstoezicht op de Mijnen ziet toe op de milieueffecten. Het ministerie van EL&I tegenover de Volkskrant: ’ Als de berichten uit de VS daartoe aanleiding geven, zal het onderzoek naar de milieueffecten worden aangepast.’
Lokaal verzet tegen boring schaliegas
Woensdag 9 februari 2011
In de Brabantse gemeente Haaren groeit het verzet tegen de geplande proefboringen naar zogeheten schaliegas, aardgas in kilometers diepe kleisteenlagen. Bezorgde burgers, die zich hebben verenigd in de stichting Schaliegas Vrij Haaren, zijn bang dat het landschap vervuild raakt als er op een later moment op commerciële schaal naar gas wordt geboord.
In een voorstel van de Energieraad aan het kabinet, dat vandaag wordt gepubliceerd, staat dat de overheid lokale grondeigenaren moet laten meedelen in de winsten uit de gasboringen. Dit om meer draagvlak te creëren.
De zorgen in Haaren zijn ingegeven door de problemen met deze nieuwe vorm van gaswinning in de Verenigde Staten, aldus voorzitter Willem-Jan Atsma van het actiecomité Schaliegas Vrij. 'Als er schaliegas wordt gewonnen, zijn er honderden boortorens nodig. Dat heeft een verwoestend effect op de omgeving.'
Brabant Resources, de Nederlandse dochter van het Canadese exploratiebedrijf Cuadrilla, mag van de overheid in Brabant proefboringen doen naar schaliegas in de gemeenten Haaren en Boxtel.
Schaliegas, of 'shale gas', heeft de afgelopen jaren voor een revolutie gezorgd op de gasmarkt. Door nieuwe technieken zijn in de VS enorme, voorheen niet-economisch winbare gasreserves ontsloten. Wereldwijd zal onconventioneel gas gewonnen gaan worden waardoor de gasvoorraden ten minste verdubbelen, zo verwacht het Internationaal Energie Agentschap.
Bij het winnen wordt onder hoge druk vloeistof in de boorputten gespoten. Daardoor verbrijzelt de harde gashoudende grond en komt het gas vrij. Voor deze techniek zijn wel meer boorlocaties nodig. Om de paar kilometer moet er een nieuwe put worden geslagen.
In de Verenigde Staten zijn ook problemen ontstaan met drinkwater, dat op veel plekken nog lokaal wordt gewonnen. Op internet circuleert een filmpje van een gootsteenkraan waar behalve water ook gas uit komt. Verder zitten er in de Verenigde Staten giftige chemicaliën in de vloeistof die wordt gebruikt om de bodem te kraken.
Ken Lowe, die namens Cuadrilla in Nederland de proefboring leidt, deed de gruwelverhalen uit de Verenigde Staten enkele weken geleden op een informatieavond af als 'Harry Potterachtig'. De Nederlandse milieuwetgeving is volgens hem vele malen strenger, waardoor de situatie in Nederland onvergelijkbaar is.
De informatieavond, waar ruim 300 omwonenden op afkwamen, heeft de zorgen niet weg kunnen nemen. Ook bij de Haarense VVD-wethouder Eric van den Dungen leven nog zorgen, vooral over het behoud van het landschap.
In buurgemeente Boxtel lijken de zorgen minder groot. De vergunning is er al vergeven, al loopt er nog een inspraakprocedure. 'Er zijn tot nog toe geen bezwaren binnen', zegt een woordvoeder van de gemeente. 'Maar ik sluit niet uit dat die wel komen.'
Lees hier het rapport van de stichting Schaliegas Vrij Haaren.
Fibronot.nl schreef al eerder over de enorme gasreserves in West Europa en de VS, lees hier.