Warmtepomp cv-ketel vervangen: stapsgewijze aanpak

Stel je voor: je oude cv-ketel is er na 15 jaar trouwe dienst mee opgehouden. Of je wilt gewoon eindelijk van het gas af.

Je bent eruit: het wordt een warmtepomp. Maar hoe begin je?

Je cv-ketel vervangen door een warmtepomp voelt als een enorme klus. Het is het ook, maar het is veel beter te doen dan je denkt. Dit is je stappenplan, van begin tot eind, zonder ingewikkelde techniekpraat. Gewoon een duidelijk verhaal, net alsof we even samen aan tafel zitten met een bak koffie.

Stap 1: De basis checken, voordat je begint

Een warmtepomp is geen directe vervanger voor je cv-ketel. Hij doet het werk anders.

Daarom moet je huis er klaar voor zijn. Dit is de belangrijkste stap en die kun je nú doen. Je wilt geen duur apparaat kopen dat vervolgens niet goed werkt omdat je huis niet voldoet.

Allereerst: isolatie. Een warmtepomp levert warm water van een lagere temperatuur (zo'n 40-50°C) in plaats van de 80°C van een gasketel.

Om je huis warm te krijgen met dat lagere temperatuur water, moet je huis goed op temperatuur blijven. Dat betekent dat je spouwmuurisolatie, dakisolatie en vloerisolatie op orde moeten zijn. Een goede vuistregel: als je je huis niet kunt verwarmen met een temperatuur van 50°C op je radiatoren, is isolatie je eerste investering. Kijk ook naar je ramen.

Dubbel glas is het minimum, driedubbel glas is beter. Dit is de basis voor energiebesparing.

Zonder goede isolatie verspil je geld en haal je nooit het rendement uit je warmtepomp. Tweede check: het elektriciteitsnet. Een warmtepomp heeft stroom nodig. Veel stroom.

Je huidige groepenkast moet daar klaar voor zijn. Je hebt minimaal een 3-fasen aansluiting nodig (400V) voor de meeste warmtepompen.

Heb je nu nog een 1-fasen aansluiting (230V)? Dan moet je dit eerst aanvragen bij je netbeheerder. Dit kan maanden duren, dus begin hier op tijd mee.

Check ook of je voldoende vermogen hebt in je meterkast. Meestal is een extra 16A groep nodig voor de warmtepomp.

Veelgemaakte fout: Direct een warmtepomp bestellen zonder te checken of je huis wel geïsoleerd genoeg is. Je koopt een Ferrari, maar je kunt er alleen mee rijden als je een gladde, nieuwe weg aanlegt. Eerst isoleren, dan pas de warmtepomp.

Stap 2: De juiste warmtepomp kiezen

Je bent eruit: het wordt een hybride warmtepomp. Die werkt samen met je bestaande gasgestookte cv-ketel.

De warmtepomp doet het grootste deel van het jaar de verwarming, en de ketel springt bij bij heel koude dagen of voor warm water (als je voor een combi-warmtepomp kiest). De markt is enorm, maar voor de meeste bestaande huizen in Nederland is een hybride systeem de slimste keuze. Benieuwd naar het warmtepomp elektriciteitsverbruik per jaar? Laten we kijken naar een concreet voorbeeld.

Neem de Atag E-series of de Remeha eVa. Dit zijn hybride warmtepompen die vaak naast een bestaande cv-ketel worden geplaatst.

De prijs ligt tussen de €4.000 en €6.000, afhankelijk van het vermogen en de installateur. Een andere populaire keuze is de Itho Daalderop Kiy. Deze systemen zijn vaak iets stiller en slimmer in het gebruik van zonnepanelen.

Bij het kiezen moet je letten op het vermogen. Een installateur berekent dit precies, maar een indicatie: voor een gemiddelde eengezinswoning (tussenwoning, jaren '70) is een warmtepomp van 5 kW tot 8 kW vaak voldoende.

Te groot is net zo slecht als te klein. Een te grote warmtepomp gaat kort aan en uit, slijt sneller en verbruikt meer stroom.

Vraag dus altijd om een warmtevraagberekening. Vergeet de subsidie niet! De overheid stimuleert dit enorm. De ISDE-subsidie (Investeringssubsidie Duurzame Energie) voor een hybride warmtepomp ligt in 2024 rond de €1.800 tot €2.500, afhankelijk van het type en het vermogen.

Dit maakt de terugverdientijd een stuk korter. De subsidie aanvragen moet je doen binnen 6 maanden na installatie, maar regel het niet op de dag zelf.

Stap 3: De installatie - de grote dag

De installatie zelf duurt meestal 1 tot 2 dagen. De monteur (en zijn maatje) zijn de hele dag bezig.

Zorg dat je zelf ook een paar dingen regelt. Ruim de ruimte rondom je cv-ketel en de buitenmuur vrij. Zorg dat er een vrije doorloop is naar de meterkast en de plek waar de warmtepomp buiten moet komen. De monteur is een professional, maar je helpt hem enorm door het pad vrij te maken. Hier is wat er gebeurt, stap voor stap:

1. Verwijderen oude ketel (deels): De monteur ontkoppelt de oude cv-ketel. Vaak blijft de gasleiding en de rookgasafvoer zitten, want die worden nog gebruikt voor de piekbelasting (wanneer het echt koud is) of voor warm water. De ketel zelf verdwijnt eruit.
2. Buitenunit plaatsen: De warmtepomp-unit wordt buiten geplaatst. Dit gebeurt op een verharde ondergrond of een stevig plaatje aan de muur. De unit moet minimaal 10 cm van de muur afstaan en bij een hoek van de woning minimaal 50 cm van de erfgrens. Geluid is een factor: de unit produceert zo'n 40-50 dB. De montage duurt een uur of 2.
3. Binnenunit en leidingwerk: De binnenzijde (de hydraulische unit) wordt naast of bovenop de bestaande opstelling geplaatst. Er worden koperen leidingen getrokken van de buitenunit naar de binnenzijde. Dit is precisiewerk. Ook de bestaande radiatoren of vloerverwarming wordt aangesloten op de nieuwe unit.
4. Aansluiten elektra en data: Er komt een dikke stroomkabel van de meterkast naar de warmtepomp (meestal 3x2,5mm² en een aarddraad). Ook een dunne datakabel (communicatie) naar je cv-ketel. De ketel moet namelijk weten wanneer hij moet bijspringen.
5. Vullen en testen: Het systeem wordt gevuld met water en ontlucht. De monteur stelt de warmtepomp in op basis van je huis en de buitentemperatuur. Hij checkt de druk en de temperatuur.

Veelgemaakte fout: De installateur niet vragen naar de geluidsproductie op specifieke momenten. Vraag: "Hoeveel geluid maakt de unit 's nachts als hij aanstaat?" En: "Kan de buisdoorvoer zo stil mogelijk worden gemaakt?" Goed isoleren van de leidingen helpt enorm.

Stap 4: Na installatie - de eerste weken

Nu is het aan jou. De warmtepomp is een slim apparaat, maar hij leert van jouw gedrag.

De eerste weken zijn een periode van wennen en bijstellen. Verwacht geen wonderen op dag 1. Het systeem moet even zijn balans vinden.

Installeer de bijbehorende app op je telefoon. Merken als Atag, Remeha en Itho Daalderop hebben uitstekende apps.

Hiermee stel je de verwarming bij, zie je hoeveel stroom je verbruikt en kun je de 'slimme' modus inschakelen. Deze modus kijkt naar de buitentemperatuur en je zonnepanelen (als je die hebt). Als de zon schijnt en je panelen veel stroom opwekken, kan de warmtepomp harder werken en de temperatuur in huis iets verhogen, zodat je minder gas verbruikt. Verlaag je radiatortemperaturen! Dit is essentieel.

Zet je thermostaat op 20°C en voel aan je radiatoren. Ze moeten lauw aanvoelen, niet gloeiend heet.

Als ze te heet zijn, staat je ketel of warmtepomp te hard te pompen of is de temperatuurinstelling te hoog. De ideale aanvoertemperatuur voor een hybride warmtepomp ligt tussen de 40°C en 50°C. Pas dit aan in de instellingen van je warmtepomp of thermostaat.

Dit levert direct gigantische energiebesparing op. Het verbruik in de gaten houden is cruciaal.

In de app zie je je gasverbruik en je stroomverbruik. Een gemiddelde warmtepomp verbruikt ongeveer 1 kWh stroom om 4 tot 5 kWh aan warmte te produceren (COP van 4 tot 5). Als je zonnepanelen hebt, is de stroom 'gratis'. Dankzij een warmtepomp je gasverbruik verminderen zorgt ervoor dat je rekening met 60-80% omlaag gaat; het hogere stroomverbruik compenseer je vervolgens met je zonnepanelen.

Stap 5: Verificatie-checklist

Je installateur is weg. De boel draait. Maar ben je alles vergeten?

• Is de isolatie op orde? Voel even aan je muren en vloer. Voelt het koud aan? Dan is er nog werk aan de winkel. Overweeg extra isolatie om het rendement te verhogen.
• Staan je radiatoren goed? Zijn ze ontlucht? Staan ze niet volledig open? Ze moeten minimaal openstaan (bijv. op stand 2 of 3), maar niet op 5. De pomp regelt de hoeveelheid water.
• Werkt de app? Kun je de temperatuur aanpassen? Zie je verbruikscijfers? Als er een storing is, moet je dit direct zien.
• Heb je de subsidie aangevraagd? Doe dit binnen 6 maanden via RVO.nl. Je hebt de factuur en het installatiebewijs nodig.
• Is de buitunit vrij? Zit er geen blad of rommel in? Zorg dat de lamellen schoon blijven. Een vieze unit verliest efficiency.
• Wanneer onderhoud? Een warmtepomp heeft weinig onderhoud nodig, maar wel elk jaar. De monteur controleert de koelvloeistof en de algehele staat. Zet de afspraak meteen in je agenda.

Loop deze checklist na om zeker te weten dat je het maximale uit je nieuwe systeem haalt en geen geld weggooit. Vergeet ook niet te checken of je voor de warmtepomp een vergunning moet aanvragen. Met deze stappen heb je een systeem dat naadloos samenwerkt met je huis. Je bent van het gas af (grotendeels), je huis voelt comfortabeler aan en je maandlasten dalen. Het is een investering die je terugverdient in comfort, klimaat en portemonnee. Ga ervoor!